Misofoni, belirli seslere —çoğunlukla çiğneme, yutkunma, nefes alma, burun çekme ya da kalem tıkırtısı gibi insan kaynaklı tekrarlayan seslere— karşı yoğun öfke, tiksinti ve kaçma isteği ile verilen orantısız tepkidir. 2022'de uzmanlar tarafından ortak bir tanım üzerinde uzlaşılmıştır. Tedavisine yönelik araştırmalar sürmekle birlikte bilişsel davranışçı yaklaşımlar umut verici sonuçlar göstermektedir.
Yemek masasında birinin çiğneme sesini duyduğunuzda içinizde yükselen öfke, iş yerinde bir meslektaşın sürekli kalem tıkırdatmasıyla gerilen bedeniniz, sinemada yanınızdakinin patlamış mısır sesi yüzünden filmi izleyememek… Bu tepkiler başkalarına abartılı görünebilir; yaşayan kişi için ise son derece gerçek ve yorucudur. Bu deneyimin adı misofonidir.
Misofoni nedir?
Misofoni kelimesi Yunanca "nefret" ve "ses" kelimelerinden türetilmiştir. Belirli seslere karşı güçlü ve orantısız duygusal, bedensel ve davranışsal tepkilerle tanımlanır. 2022'de farklı alanlardan uzmanların katıldığı bir uzlaşı çalışmasında misofoniye ilişkin ortak bir tanım oluşturulmuştur. Misofoni henüz resmi tanı sistemlerinde ayrı bir bozukluk olarak yer almasa da giderek daha fazla araştırılan bir durumdur.
Hangi sesler tetikler?
- Çiğneme, şapırdatma, yutkunma
- Yüksek sesle nefes alma, burun çekme, horlama
- Kalem tıkırtısı, klavye sesi, ayak sallama sesi
- Boğaz temizleme, dudak şapırdatma
Tetikleyiciler çoğunlukla insan kaynaklı ve tekrarlayan seslerdir. Bazı kişilerde bu seslerle ilişkili görüntüler (örneğin birinin ağzının hareketi) de benzer tepkiler oluşturabilir.
Misofonide ne hissedilir?
- Duygusal: Ani öfke, tiksinti, panik, kaçma isteği
- Bedensel: Kas gerginliği, çarpıntı, sıcak basması, tetikte olma
- Davranışsal: Ortamdan ayrılma, kulak tıkama, sesi bastırmak için müzik açma, sesi çıkaran kişiye tepki gösterme
- Sonrasında: Tepkiden dolayı suçluluk ve utanç
Misofoni yaşayan kişiler genellikle tepkilerinin orantısız olduğunun farkındadır; bu farkındalık da utanç ve çaresizlik duygusunu artırabilir.
Neden olur?
Misofoninin nedenleri tam olarak bilinmemektedir. Araştırmalar sesin kendisinden çok, sesin beyinde nasıl anlamlandırıldığının ve duygusal sistemle nasıl bağlantı kurduğunun önemli olduğunu düşündürmektedir. Belirtiler sıklıkla çocukluk ya da ergenlik döneminde başlar. Misofoni yaşayan bazı kişilerde kaygı, obsesif kompulsif özellikler ya da duygu düzenleme güçlükleri de eşlik edebilir.
Misofoni ilişkileri nasıl etkiler?
Tetikleyici sesler çoğu zaman en yakın insanlardan gelir: aile üyeleri, partner, ev arkadaşı. Bu durum ortak yemeklerden kaçınmaya, gerginliklere ve "Beni sinir etmek için mi yapıyorsun?" düşüncelerine yol açabilir. Sesin kasıtlı olmadığını bilmek bile tepkiyi her zaman yatıştırmaz.
Çocuklarda ve ergenlerde misofoni
Misofoni çoğunlukla geç çocukluk ya da erken ergenlik döneminde başladığı için ebeveynler çocuğun belirli seslere verdiği tepkiyi "şımarıklık" ya da "saygısızlık" olarak yorumlayabilir. Oysa çocuk bu tepkiyi kontrol etmekte gerçekten zorlanıyor olabilir. Çocuğun deneyimini ciddiye almak, suçlamadan konuşmak ve birlikte pratik çözümler bulmak aile içi gerginliği azaltır.
Baş etme yolları
- Sesi maskelemek: Beyaz gürültü, doğa sesleri ya da kulaklık ile tetikleyici sesi yumuşatmak.
- Açık iletişim: Yakınlarınıza misofoniyi anlatmak ve birlikte çözümler aramak (örneğin yemekte arka plan müziği).
- Bedensel sakinleşme: Tetiklendiğinizde nefesi yavaşlatmak ve kasları gevşetmek (nefes egzersizi).
- Dikkati yeniden yönlendirmek: Sesten uzaklaşmak yerine dikkati başka bir duyusal uyarana vermek.
- Kendinizi suçlamamak: Tepkileriniz bir karakter kusuru değildir.
Terapi nasıl yardımcı olur?
Misofoniye yönelik tedavi araştırmaları henüz gelişmekte olsa da bilişsel davranışçı terapi temelli yaklaşımların belirtileri azaltmada umut verici olduğu bildirilmektedir. Terapide tetikleyicilere verilen otomatik tepkiler, seslerle ilgili düşünceler ve kaçınma davranışları üzerinde çalışılır; öfke ve tiksinti duygularını düzenleme becerileri geliştirilir. Ayrıntılar için bilişsel davranışçı terapi sayfamıza göz atabilirsiniz. Öfke tepkileriyle ilgili genel bilgi için öfke kontrolü yazısı da yararlı olabilir.
Sık sorulan sorular
Misofoni bir hastalık mı?
Misofoni henüz resmi tanı sistemlerinde ayrı bir bozukluk olarak yer almasa da, 2022'de uzmanlar tarafından ortak bir tanımı yapılmış ve giderek daha fazla araştırılan bir durumdur.
Çiğneme sesine sinirlenmek normal mi?
Ara sıra rahatsız olmak yaygındır. Ancak yoğun öfke, tiksinti ve kaçma isteği düzenli olarak yaşanıyor ve günlük yaşamı etkiliyorsa misofoni söz konusu olabilir.
Misofoni geçer mi?
Misofoniyi tamamen ortadan kaldıran bir yöntem henüz kesinleşmemiştir; ancak bilişsel davranışçı yaklaşımlar ve baş etme becerileri tepkilerin yoğunluğunu belirgin biçimde azaltabilir.
Misofoni ile hiperakuzi farkı nedir?
Hiperakuzide sesler genel olarak fazla yüksek ve rahatsız edici algılanır. Misofonide ise sorun sesin yüksekliği değil, belirli seslere verilen duygusal tepkidir.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız Anksiyete Terapisi ve Bilişsel Davranışçı Terapi sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- Swedo, S. E. ve ark. (2022). Consensus definition of misophonia: A Delphi study. Frontiers in Neuroscience.
- Jager, I., de Koning, P., Bost, T., Denys, D. ve Vulink, N. (2020). Misophonia: Phenomenology, comorbidity and demographics in a large sample. PLoS ONE.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
