Tükenmişlik, uzun süre yönetilemeyen iş stresinin ardından ortaya çıkan duygusal, zihinsel ve bedensel bir yorgunluk halidir. Kişi işine karşı mesafeli ve isteksiz hale gelir, eskiden kolayca yaptığı şeyler bile ağır gelmeye başlar.
Tükenmişlik terapisi, Dünya Sağlık Örgütü'nün kronik iş stresinden kaynaklanan mesleki bir olgu olarak tanımladığı tükenmişlik sendromunda enerji kaybı, işe karşı mesafelenme ve yetersizlik hissiyle çalışır. Terapide stres kaynakları, sınır koyma, mükemmeliyetçilik ve iş-yaşam dengesi ele alınır. Yoğun çalışanlar için online görüşme seçeneği de vardır.
Hazırlayan: Klk. Psk. Meltem Şahin · Son güncelleme:
Tükenmişlik çoğu zaman bir anda gelmez. Önce "biraz yoruldum" denilen dönemler uzar, hafta sonları dinlendirmez olur, sabahları işe gitmek giderek zorlaşır. Sinirlilik, uyku sorunları, dikkat dağınıklığı ve sık hastalanma gibi belirtiler de bu sürece eşlik edebilir.
Terapide amaç yalnızca belirtileri hafifletmek değil; tükenmişliğe zemin hazırlayan iş koşullarını, kişisel beklentileri ve sınır koyma güçlüklerini birlikte anlamak ve sürdürülebilir bir denge kurmaktır.
Dinlenince bile geçmeyen bitkinlik hissi.
İşe karşı mesafe, isteksizlik ve anlam kaybı.
Hiçbir şeyin yeterince iyi olmadığı duygusu.
Hayır diyememe ve sürekli ulaşılabilir olma.
Uykusuzluk, unutkanlık ve dikkat dağınıklığı.
İşin evdeki zamanı ve ilişkileri tüketmesi.
Tükenmişlikle çalışırken hem dış koşullar hem de kişinin bu koşullarla kurduğu ilişki ele alınır. Çalışma genellikle aşağıdaki adımlarla ilerler.
Belirtilerin ne zaman başladığı, iş yükü, çalışma saatleri, uyku ve dinlenme düzeni ile destek kaynakları birlikte gözden geçirilir. Tükenmişlik belirtileri depresyonla benzerlik gösterebildiği için gerekli durumlarda bu açıdan da değerlendirme yapılır.
İlk hedef, günlük hayatta küçük ama düzenli toparlanma alanları açmaktır: uyku düzeni, iş sonrası gerçekten dinlendiren etkinlikler ve gün içinde kısa molalar. Bu adımlar küçük görünse de sürecin geri kalanı için gerekli enerjiyi sağlar.
"Her şeyi ben yapmalıyım", "Hata yaparsam her şey mahvolur" ya da "Hayır dersem değersiz görülürüm" gibi düşünceler, BDT teknikleriyle incelenir. Mükemmeliyetçiliğin ve onaylanma ihtiyacının daha köklü olduğu durumlarda Şema Terapi yaklaşımından yararlanılır.
İş yerinde sınır koyma, görev devretme ve öncelik belirleme becerileri üzerinde çalışılır. Amaç, işten tamamen kopmak değil; işinizi sizi tüketmeden sürdürebileceğiniz bir denge kurmaktır.
Belirtiler ve risk faktörleri hakkında daha fazla bilgi için tükenmişlik sendromu yazısına bakabilirsiniz.
Hayır, ancak benzer belirtiler gösterebilirler. Tükenmişlik daha çok iş ve iş stresiyle bağlantılıdır; depresyonda ise çökkünlük ve ilgi kaybı hayatın pek çok alanına yayılır. Uzun süren tükenmişlik depresyona zemin hazırlayabileceği için değerlendirme önemlidir.
Terapinin amacı sizin yerinize böyle bir karar vermek değildir. İş koşullarınızı, beklentilerinizi ve seçeneklerinizi daha net görmenize yardımcı olur; kararı siz verirsiniz.
Sürekli yorgunluk ve enerji kaybı, işe karşı soğuma ya da sinizm, iş performansında ve yeterlilik hissinde düşüş, uyku sorunları, sinirlilik ve dinlenmeye rağmen toparlanamama başlıca belirtilerdir.
Seanslar iş çıkışına denk gelecek şekilde planlanabilir. Yoğun haftalarda seanslar online olarak da sürdürülebilir.
Süre, belirtilerin şiddetine ve iş koşullarına göre değişir. Pek çok kişi birkaç ay içinde belirgin bir rahatlama yaşar; hedefler ilk görüşmelerde birlikte belirlenir.
Tükenmişlik sendromu (burnout) nedir, belirtileri nelerdir, depresyondan farkı ne? İş stresi ve tükenmişlikle baş etmede terapinin rolü.
Psikolojik destek ya da psikolojik danışmanlık almanın zamanı geldiğini gösteren 10 işaret. Ruh sağlığınızı korumak için ne zaman bir psikologa başvurmalısınız?
Depresyon belirtileri nelerdir, mutsuzluktan farkı ne? Depresyonda psikoterapi, ilaç tedavisi ve ne zaman bir psikologa başvurmanız gerektiği.
Terfi aldınız ama 'Bir gün herkes yetersiz olduğumu anlayacak' mı diyorsunuz? İmposter sendromunu tanımak ve başa çıkmak.
Tetkikler temiz çıkıyor ama ağrılar sürüyor… Stres ve duyguların bedende nasıl kendini gösterdiği ve psikosomatik belirtilerle çalışmak.
Günler kısalırken enerjiniz ve keyfiniz de azalıyorsa… Mevsimsel depresyonun belirtileri, kış hüznünden farkı ve baş etme yolları.
Bostancı'daki ofiste yüz yüze ya da online görüşme planlamak için formu doldurabilir veya doğrudan arayabilirsiniz. Size en kısa sürede dönüş yapılır.
