Aleksitimi: Duyguları Tanımlayamamak ve Anlatamamak

"Nasıl hissediyorsun?" sorusu bazı insanlar için basit bir soru değildir. Cevap verirken zihin boşalır, "iyiyim" ya da "bilmiyorum" dışında bir şey söylemek zorlaşır. İçeride bir şeylerin olduğunu sezerler ama bunun öfke mi, üzüntü mü, korku mu olduğunu ayırt edemezler. Psikolojide bu durum aleksitimi olarak adlandırılır. Kelime anlamı olarak "duygular için söz bulamamak" demektir.

Aleksitimi nedir, ne değildir?

Aleksitimi bir hastalık tanısı değil, bir kişilik özelliği ya da duygusal işleyiş biçimi olarak ele alınır. Herkeste farklı düzeylerde görülebilir. Aleksitimi yaşayan kişiler duygusuz değildir; tam tersine, duygular çoğu zaman yoğun biçimde yaşanır ama zihinsel olarak işlenemez. Duygu, adı konamadığı için daha çok bedende ya da davranışta kendini gösterir.

Bu nedenle aleksitimiyi soğukluk ya da ilgisizlikle karıştırmamak gerekir. Kişi yakınlarını önemsediği halde bunu sözle ifade etmekte zorlanabilir.

Belirtiler nasıl fark edilir?

Aleksitimi kendini farklı biçimlerde gösterebilir. Sık karşılaşılan işaretlerden bazıları şunlardır:

• Duyguları tanımlamakta ve birbirinden ayırt etmekte zorlanmak.
• Duygusal durumları başkalarına anlatırken söz bulamamak.
• Duyguları çoğunlukla bedensel belirtiler olarak hissetmek: mide ağrısı, çarpıntı, yorgunluk.
• İç dünyadan çok dış olaylara ve somut ayrıntılara odaklanan bir düşünme biçimi.
• Hayal kurma ve iç gözlem yapmanın sınırlı olması.
• Başkalarının duygularını anlamlandırmakta da zaman zaman güçlük yaşamak.

Nereden kaynaklanır, hayatı nasıl etkiler?

Aleksitiminin tek bir nedeni yoktur. Bazı kişilerde mizaçla ilgili yatkınlıklar rol oynarken, bazılarında duyguların konuşulmadığı ya da bastırılması gerektiğinin öğrenildiği ortamlarda büyümek etkili olabilir. Çocukken duyguları ayna gibi yansıtılmayan, "ağlama, büyüdün artık" gibi mesajlarla karşılaşan biri, zamanla duygularını tanımak yerine görmezden gelmeyi öğrenebilir. Travmatik yaşantılar da kişinin kendini korumak için duygularından uzaklaşmasına yol açabilir. Bu, kişinin bilinçli bir tercihi değil, zor koşullara verilmiş bir uyum cevabıdır.

Günlük hayata ve ilişkilere etkisi

Duygular tanımlanamadığında, onlarla başa çıkmak da zorlaşır. Stres birikir ama nereden geldiği anlaşılmaz; bu da bedensel şikâyetlere, ani öfke patlamalarına ya da içe kapanmaya dönüşebilir. Yakın ilişkilerde karşı taraf kendini anlaşılmamış ya da uzak hissedebilir. Kişi ise neyin yanlış gittiğini anlatamadığı için yalnızlaşabilir. Aleksitimi; kaygı, depresif belirtiler ve bazı bedensel sağlık sorunlarıyla da birlikte görülebilir. Bu tür durumlar söz konusuysa kapsamlı bir değerlendirme yapılması, gerekirse bir psikiyatriste yönlendirilmek önemlidir.

Terapide duygularla yeniden tanışmak

İyi haber şu ki duygusal farkındalık öğrenilebilir bir beceridir. Terapide önce bedensel duyumlarla duygular arasındaki bağ kurulmaya çalışılır: "Göğsünde sıkışma hissettiğin anda neler oluyordu?" gibi sorular, adı konmamış deneyimlere yavaş yavaş söz bulmaya yardımcı olur. Duygu odaklı terapi, duyguları güvenli bir ortamda fark etmeye, adlandırmaya ve anlamlandırmaya odaklandığı için bu alanda özellikle yararlıdır. Kökleri erken yaşantılara uzanan örüntüler için şema terapi, travma etkisinin olduğu durumlarda ise EMDR terapisi sürece eklenebilir.

Seanslar arasında kısa duygu günlükleri tutmak, gün içinde birkaç kez durup bedeninizde ne hissettiğinizi not etmek ya da duygu kelimelerinin yer aldığı bir listeden size en yakın olanı seçmek gibi basit alıştırmalar da bu beceriyi güçlendirir. Bu süreç sabır ister ve kendi hızınızda ilerler. Amaç bir anda duygusal olarak açılmak değil, iç dünyanızla daha tanıdık bir ilişki kurmaktır.

Kadıköy Bostancı'da ve online destek

Duygularınızı anlamakta ya da anlatmakta zorlandığınızı fark ediyorsanız, bunu bir uzmanla birlikte keşfetmek mümkün. Kadıköy Bostancı'daki ofiste yüz yüze veya online olarak bireysel terapi görüşmeleri yapılmaktadır. Görüşme planlamak için randevu sayfasını kullanabilirsiniz.