Bipolar bozukluk, manik ya da hipomanik dönemler ile depresif dönemlerin görüldüğü bir duygudurum bozukluğudur. Tanı ve ilaç tedavisi psikiyatri hekimi tarafından yapılır. Psikoterapi; dönemlerin erken işaretlerini tanımada, uyku ve günlük düzeni korumada ve tedaviye uyumu desteklemede önemli bir tamamlayıcıdır.
Herkesin ruh hâli gün içinde, hatta saatler içinde değişir. Bipolar bozukluk ise bu sıradan dalgalanmalardan farklıdır: Kişi haftalar sürebilen aşırı yükselmiş (manik ya da hipomanik) dönemler ile derin depresif dönemler arasında gidip gelir. Bu dönemler düşünceyi, enerjiyi, uykuyu, kararları ve ilişkileri belirgin biçimde etkiler.
Bipolar bozukluk nedir?
Bipolar bozukluk, eskiden "manik depresif bozukluk" olarak da adlandırılan bir duygudurum bozukluğudur. Genetik yatkınlığın önemli rol oynadığı, biyolojik temelli bir durumdur; kişinin "irade zayıflığı" ya da karakteriyle ilgili değildir. Uygun tedaviyle pek çok kişi uzun dönemler boyunca dengeli ve üretken bir yaşam sürdürebilir.
Manik ve hipomanik dönem belirtileri
- Olağandışı yükselmiş, coşkulu ya da aşırı sinirli ruh hâli
- Çok az uykuyla dinlenmiş hissetmek
- Düşüncelerin hızlanması, hızlı ve çok konuşmak
- Kendini olağanüstü yetenekli ya da güçlü hissetmek
- Aynı anda pek çok projeye girişmek, dikkatin kolayca dağılması
- Riskli kararlar: aşırı harcama, düşünmeden yapılan girişimler
Hipomani, maninin daha hafif biçimidir; kişi kendini çok verimli hissedebilir ve çevresi değişikliği kendisinden önce fark edebilir. Mani ise iş ve sosyal yaşamı ciddi biçimde bozabilir, bazen hastane tedavisi gerektirebilir.
Depresif dönem belirtileri
Depresif dönemde kişi uzun süreli mutsuzluk, ilgi kaybı, yorgunluk, uyku ve iştah değişiklikleri, değersizlik hissi ve odaklanma güçlüğü yaşar. Bu belirtiler depresyon belirtileriyle benzerdir. Bu nedenle yalnızca depresif dönemlerle başvuran kişilerde geçmişteki yükselme dönemlerinin sorulması, doğru tanı için çok önemlidir.
Tanı ve tedavi
Bipolar bozukluk tanısı psikiyatri hekimi tarafından konur ve tedavinin temelini çoğunlukla duygudurum dengeleyici ilaçlar oluşturur. İlaçların hekim kontrolü olmadan bırakılmaması, yeni dönemlerin önlenmesi açısından kritik önemdedir.
Psikoterapi, ilaç tedavisinin yerini almaz ama onu güçlü biçimde destekler. Terapi sürecinde:
- Dönemlerin erken uyarı işaretlerini tanımak (uyku süresinin kısalması, hızlanan düşünceler gibi)
- Düzenli uyku ve günlük ritmi korumak
- Stres tetikleyicilerini fark edip yönetmek
- Tedaviye uyumu ve hastalığa dair farkındalığı güçlendirmek
- Dönemlerin ilişkiler ve iş hayatı üzerindeki etkileriyle çalışmak
gibi konular ele alınır. Uyku düzeninin korunması bipolar bozuklukta özellikle önemlidir; ayrıntılar için uykusuzluk ve uyku sorunları yazısına bakabilirsiniz.
Bipolar bozukluk türleri
Bipolar bozukluk tek tip değildir. Bipolar I bozuklukta en az bir manik dönem yaşanır; depresif dönemler eşlik edebilir. Bipolar II bozuklukta ise tam mani yerine hipomanik dönemler ve belirgin depresif dönemler görülür. Siklotimi ise daha hafif ama uzun süreli iniş çıkışlarla seyreder. Hipomanik dönemler kişiye çoğu zaman "iyi hissettiğim zamanlar" gibi geldiği için fark edilmeyebilir; bu da tanının yıllarca gecikmesine yol açabilir. Uyku düzensizliği, yoğun stres, alkol ve madde kullanımı yeni dönemleri tetikleyebilen etkenler arasındadır.
Yakınlar için
Bir yakınınızda belirgin ruh hâli değişiklikleri görüyorsanız yargılamadan konuşmak ve profesyonel değerlendirme için cesaretlendirmek önemlidir. Dönemler sırasında kişinin söyledikleri ya da yaptıkları kişisel olarak algılanmamalıdır. Yakınların da kendi sınırlarını ve desteklerini koruması gerekir.
Önemli: Yoğun umutsuzluk, kendine zarar verme ya da yaşamına son verme düşünceleri varsa veya kişi kendisini ya da başkalarını tehlikeye atacak davranışlar sergiliyorsa beklemeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Bipolar bozukluk tamamen geçer mi?
Bipolar bozukluk genellikle uzun süreli takip gerektiren bir durumdur. Ancak düzenli tedavi, sağlıklı yaşam ritmi ve psikoterapi desteğiyle pek çok kişi uzun yıllar dengeli ve belirtisiz dönemler yaşayabilir.
Ruh hâlim çok sık değişiyor, bipolar olabilir miyim?
Gün içinde değişen ruh hâli tek başına bipolar bozukluk anlamına gelmez. Bipolar bozuklukta dönemler günler ya da haftalar sürer ve uyku, enerji, düşünce hızı gibi alanlarda belirgin değişiklikler görülür. Kesin değerlendirme için bir psikiyatri hekimine başvurulmalıdır.
Bipolar bozuklukta psikoterapi işe yarar mı?
Evet. Psikoterapi ilaç tedavisinin yerini almaz; ancak erken uyarı işaretlerini tanımayı, yaşam ritmini düzenlemeyi ve stresle başa çıkmayı destekleyerek yeni dönemlerin önlenmesine katkı sağlar.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız Depresyon Terapisi ve Bireysel Terapi sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- NICE (2014). Bipolar disorder: assessment and management (CG185). nice.org.uk
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Mental disorders (bilgi notu). who.int
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
