Duygusal ihmal, çocuğun duygusal ihtiyaçlarının (görülme, anlaşılma, teselli edilme) yeterince karşılanmamasıdır; görünür bir kötü muamele olmadan da yaşanabilir. Yetişkinlikte boşluk hissi, duyguları tanımakta güçlük ve yardım istemekte zorlanma gibi izler bırakabilir. Duyguları fark etmeyi ve ihtiyaçları ifade etmeyi öğrenmek iyileşmenin temelidir.
"Çocukluğum aslında iyiydi, karnım toktu, kimse bana kötü davranmadı." Duygusal ihmali yaşamış pek çok yetişkin, geçmişini böyle anlatır. Ve haklıdırlar da: Ortada açıkça kötü bir olay yoktur. Sorun, olan bir şeyde değil, olması gerekip de olmayan şeydedir: duyguların fark edilmesi, anlaşılması ve karşılanması.
Duygusal ihmal nedir?
Duygusal ihmal, bir çocuğun duygusal ihtiyaçlarının (ilgi, teselli, anlaşılma, değer görme) ebeveynler ya da bakım verenler tarafından yeterince fark edilmemesi ve karşılanmamasıdır. Çoğu zaman kasıtlı değildir; ebeveynin kendi yükleri, yoğun çalışma, hastalık ya da duygularla nasıl ilgilenileceğini bilmemesi gibi nedenlerle ortaya çıkar. Görünmediği için fark edilmesi de zordur.
Çocuklukta nasıl görünür?
- Üzüldüğünde yalnız kalan ya da "ağlama, büyütme" diye karşılık alan bir çocuk
- Başarıları ya da sorunları ilgi görmeyen, "kendi başının çaresine bakan" çocuk
- Duygularından evde hiç konuşulmayan bir aile ortamı
- Ebeveynin fiziksel olarak yanında olup duygusal olarak ulaşılamaz olması
Yetişkinlikteki izleri
- Duygularını tanımakta zorlanmak: "Ne hissettiğimi bilmiyorum" ya da "hissetmiyorum" hissi
- İç boşluk: Her şey yolunda görünse de bir eksiklik duygusu
- Yardım isteyememek: İhtiyaç duymayı zayıflık saymak, her şeyi tek başına halletmeye çalışmak
- Kendine karşı sertlik: Kendi duygularını önemsememek, küçümsemek
- Yakınlıkta zorlanmak: İlişkilerde mesafeli kalmak ya da görülmemekten aşırı korkmak
- "Farklı" ya da "kusurlu" olduğu hissi: Nedenini bilmeden diğerlerinden kopuk hissetmek
Bu izler, bağlanma stillerini de etkiler. Kaçıngan ya da kaygılı bağlanma örüntüleri sıklıkla erken dönemdeki duygusal deneyimlerle ilişkilidir.
Duygusal ihmal bir travma mıdır?
Duygusal ihmal, tek seferlik bir olaydan çok, uzun süreli bir "eksiklik" deneyimidir. Bu nedenle bazen "sessiz travma" olarak da adlandırılır. Çocukluk travmaları yazısında ele aldığımız gibi, çocuklukta yaşanan olumsuz deneyimler yalnızca "olan kötü şeyleri" değil, karşılanmayan temel ihtiyaçları da kapsar.
İyileşme mümkün mü?
Evet. Duygusal ihmalin izleriyle çalışmak, çoğu zaman kişinin kendine çocukken ihtiyaç duyduğu ilgiyi göstermeyi öğrenmesiyle başlar:
- Gün içinde duygularınızı fark edip isimlendirmek ("şu an kırgınım", "şu an yalnız hissediyorum")
- Duygularınızı "abartı" diye geçiştirmek yerine merak etmek
- Küçük ihtiyaçlarınızı ifade etmeyi ve yardım istemeyi denemek
- Kendinize, sevdiğiniz birine konuşur gibi konuşmak
Ebeveyn olarak döngüyü kırmak
Duygusal ihmal yaşamış kişiler, kendi çocuklarıyla ilişkide de duygulara nasıl karşılık vereceklerini bilmekte zorlanabilir; çünkü bunun bir örneğini görmemişlerdir. İyi haber şu ki, bu beceriler sonradan öğrenilebilir. Çocuğun duygusunu isimlendirmek ("çok kızdın, çünkü oyunun yarım kaldı"), çözüm sunmadan önce dinlemek ve duyguyu küçümsememek, nesiller arası aktarılan bu döngüyü kırmanın önemli adımlarıdır. Kendi duygularınızla ilgilenmeyi öğrendikçe, çocuğunuzun duygularına alan açmak da kolaylaşır.
Terapide nasıl çalışılır?
Duygusal ihmal, çoğunlukla ilişki içinde onarılan bir yaradır. Güvenli bir terapi ilişkisi, duyguların ilk kez görüldüğü ve karşılandığı bir alan olabilir. Şema Terapi, karşılanmamış çocukluk ihtiyaçlarıyla ve iç çocuk çalışmalarıyla bu süreçte etkili bir yaklaşımdır. Travmatik yaşantıların eşlik ettiği durumlarda travma terapisi de sürece dahil edilebilir.
Bu konuyla bağlantılı yazılar: uzun süreli ve tekrarlayan travmalar (kompleks travma) ile zihinde ve bedende travma belirtileri. Destek almayı düşünüyorsanız Kadıköy'de travma terapisi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ailem beni sevdi, yine de duygusal ihmal yaşamış olabilir miyim?
Evet. Duygusal ihmal sevgi eksikliği anlamına gelmez; ebeveynler çocuklarını çok sevseler de duygusal ihtiyaçları fark etmekte ya da karşılamakta zorlanmış olabilirler.
Duygusal ihmal ile istismar aynı şey mi?
Hayır. İstismar zarar verici bir davranışın varlığıdır; duygusal ihmal ise gerekli olan duygusal ilginin yokluğudur. Her ikisi de etkili olabilir, ancak ihmal daha görünmez olduğu için fark edilmesi zordur.
Duygusal ihmalin etkileri yetişkinlikte değişebilir mi?
Evet. Duyguları tanıma ve ifade etme becerileri yetişkinlikte de geliştirilebilir. Terapi, bu süreçte güvenli ve destekleyici bir alan sunar.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız Travma Terapisi ve Şema Terapi sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- Webb, J. (2012). Running on Empty: Overcome Your Childhood Emotional Neglect. Morgan James Publishing.
- Felitti, V. J. ve ark. (1998). Relationship of childhood abuse and household dysfunction to many of the leading causes of death in adults: The Adverse Childhood Experiences (ACE) Study. American Journal of Preventive Medicine.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
