Çocukluk travmaları; istismar, ihmal, şiddete tanıklık, ebeveyn kaybı ya da ağır aile sorunları gibi çocuğun baş etme kapasitesini aşan deneyimlerdir. Etkileri yetişkinlikte kaygı, depresyon, ilişki güçlükleri ve bedensel yakınmalar olarak sürebilir. EMDR, şema terapi ve travma odaklı terapiler bu deneyimlerin işlenmesinde kullanılır.
"Çocukluğum o kadar da kötü geçmedi" diyen pek çok yetişkin, ilişkilerinde tekrar eden sorunlar, açıklayamadığı yoğun duygular ya da sürekli bir yetersizlik hissiyle mücadele eder. Çocukluk travmaları her zaman büyük ve dramatik olaylar değildir; bazen görülmemek, duyulmamak ve duygusal olarak yalnız bırakılmak da derin izler bırakır.
Çocukluk travması nedir?
Çocukluk travması, çocuğun baş etme kapasitesini aşan ve güvenlik duygusunu derinden sarsan deneyimlerdir. Travmayı belirleyen yalnızca olayın kendisi değil, çocuğun o deneyimi yaşarken yanında onu koruyan, rahatlatan ve anlamlandırmasına yardım eden bir yetişkinin olup olmadığıdır.
Çocukluk travmasının türleri
- İstismar: Fiziksel, duygusal ya da cinsel istismar
- İhmal: Fiziksel bakımın ya da duygusal ilginin eksikliği
- Ailede şiddete tanıklık etmek
- Kayıplar ve ayrılıklar: Ebeveyn kaybı, boşanma sürecinin yıpratıcı biçimde yaşanması
- Ebeveynin ruhsal hastalığı ya da bağımlılığı
- Akran zorbalığı
- Doğal afetler, kazalar, ciddi hastalıklar
Görünmeyen travma: Duygusal ihmal
Duygusal ihmal, "olmayan şeylerle" ilgilidir: Duyguların fark edilmemesi, üzüldüğünde teselli edilmemek, başarıların ya da sıkıntıların görülmemesi. Ortada belirgin bir kötü olay olmadığı için çoğu zaman fark edilmez; ancak yetişkinlikte duyguları tanımakta zorlanma, boşluk hissi ve "ihtiyaçlarım önemli değil" inancı olarak kendini gösterebilir.
Çocukluk travmaları yetişkinliği nasıl etkiler?
Duygular
- Duyguları tanımakta ve düzenlemekte zorlanma; bu konuda duygu düzenleme yazısı fikir verebilir
- Sürekli tetikte olma, kolay irkilme
- Utanç, suçluluk ve değersizlik duyguları
- Kaygı, depresyon ve duygusal uyuşukluk
İlişkiler
- Güvenmekte zorlanma ya da tam tersine kolayca aşırı bağlanma
- Terk edilme korkusu, ilişkilerde tekrarlayan örüntüler
- Sınır koymakta güçlük
- Benzer zarar verici ilişkilere tekrar tekrar girme
Benlik algısı
- "Bende bir sorun var" şeklinde süregen bir inanç
- Aşırı sorumluluk alma ya da mükemmeliyetçilik
- Kendi ihtiyaçlarını fark edememe
Beden
Uzun süreli stres beden üzerinde de iz bırakır. Kronik gerginlik, uyku sorunları ve açıklanamayan bedensel yakınmalar sık görülür. Bu bağlantı için psikosomatik belirtiler yazısına bakabilirsiniz.
Travma her zaman hatırlanır mı?
Bazı travmatik deneyimler net biçimde hatırlanırken, özellikle çok erken yaşta ya da uzun süre devam eden deneyimler parça parça, belirsiz ya da yalnızca bedensel duyumlar ve duygular olarak kalabilir. Önemli olan geçmişin her ayrıntısını hatırlamak değil, bugün yaşanan zorlukların nasıl anlaşılabileceği ve nasıl iyileşebileceğidir.
Geçmiş deneyimlerinizi düşünmek ya da konuşmak sizi yoğun biçimde sarsıyorsa bu süreci tek başınıza yürütmek zorunda değilsiniz. Travma çalışmaları, güvenli bir terapi ilişkisi içinde ve sizin hızınızda ilerlemelidir. Kendinize zarar verme düşünceleri varsa beklemeden destek alın; acil durumlarda 112'yi arayın.
İyileşme mümkün mü?
Evet. Beyin ve zihin, yaşam boyu değişme ve iyileşme kapasitesine sahiptir. Güvenli ilişkiler, destekleyici yaşantılar ve uygun psikoterapi yaklaşımlarıyla travmanın etkileri belirgin biçimde azalabilir.
Terapi nasıl yardımcı olur?
Travma terapisinde ilk adım güvenlik ve istikrardır: Kişinin bugünkü hayatında kendini güvende hissetmesi ve duygularını düzenleme becerilerini güçlendirmesi. Ardından travmatik anıların işlenmesine geçilir.
- EMDR: Travmatik anıların yeniden işlenmesini sağlayan ve etkinliği araştırmalarla desteklenen bir yöntemdir.
- Şema Terapi: Çocuklukta karşılanmamış ihtiyaçlardan doğan şemalar ve iç çocuk çalışmalarıyla uzun süreli örüntüler üzerinde çalışır.
- Travma odaklı BDT: Travmayla ilişkili düşünce ve kaçınma örüntülerini ele alır.
Klk. Psk. Meltem Şahin EMDR ve Şema Terapi eğitimleri almıştır; seanslar Bostancı'daki ofiste ya da online olarak yürütülür.
Özetle
Çocukluk travmaları yalnızca büyük olaylardan ibaret değildir; duygusal ihmal de derin izler bırakabilir. Bu izler yetişkinlikte duygularda, ilişkilerde, benlik algısında ve bedende kendini gösterebilir. Doğru destekle iyileşme mümkündür.
Bu konuyla bağlantılı yazılar: uzun süreli ve tekrarlayan travmalar (kompleks travma) ile zihinde ve bedende travma belirtileri. Destek almayı düşünüyorsanız Kadıköy'de travma terapisi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Çocukluk travması olup olmadığını nasıl anlarım?
Tekrarlayan ilişki sorunları, açıklanamayan yoğun duygular, sürekli değersizlik hissi ya da duyguları tanımakta zorlanma geçmiş deneyimlerle ilişkili olabilir. Kesin bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek gerekir.
Çocukluk travmaları iyileşir mi?
Evet. EMDR, Şema Terapi ve travma odaklı BDT gibi yaklaşımlarla travmanın günlük hayattaki etkileri belirgin biçimde azalabilir.
Travmayı hatırlamıyorsam terapi işe yarar mı?
Evet. Terapide geçmişin tüm ayrıntılarını hatırlamak gerekmez; bugünkü duygular, bedensel tepkiler ve ilişki örüntüleri üzerinden çalışmak mümkündür.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız Travma Terapisi ve EMDR Terapisi sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- Felitti, V. J. ve ark. (1998). Relationship of childhood abuse and household dysfunction to many of the leading causes of death in adults: The Adverse Childhood Experiences (ACE) Study. American Journal of Preventive Medicine.
- Herman, J. L. (1992). Trauma and Recovery. Basic Books.
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Post-traumatic stress disorder (bilgi notu). who.int
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
