Duygusal bağımlılık, kişinin kendi değerini, güvenliğini ve mutluluğunu büyük ölçüde bir başkasının ilgisine ve varlığına bağlamasıdır. Yalnız kalma korkusu, sürekli onay arama ve sağlıksız ilişkileri sürdürme ile kendini gösterir. Bağlanma geçmişi ve şemalarla çalışan bir terapi süreci daha dengeli ilişkiler kurmayı destekler.
Sevdiğimiz insanlara bağlanmak, onlara ihtiyaç duymak ve onlarla güçlü bir yakınlık kurmak insan olmanın doğal bir parçasıdır. Ancak bazen bu bağ, kişinin kendi ihtiyaçlarını, duygularını ve kimliğini kaybettiği bir noktaya varır. Duygusal bağımlılık, değerini, güvenliğini ve mutluluğunu büyük ölçüde başka birine bağlı hale getirmektir.
Duygusal bağımlılık nedir?
Duygusal bağımlılık; kişinin kendini iyi hissedebilmek için bir başkasının ilgisine, onayına ve varlığına aşırı ölçüde ihtiyaç duyması, bu ilişkiyi kaybetme korkusuyla kendi ihtiyaçlarını sürekli ertelemesidir. Romantik ilişkilerde sık görülse de arkadaşlıklarda ya da aile ilişkilerinde de ortaya çıkabilir. Literatürde "ilişki bağımlılığı" ya da "kodependans" kavramlarıyla da ilişkilendirilir.
Sağlıklı bağ ile duygusal bağımlılık arasındaki fark
- Sağlıklı bağda iki kişi birbirine yakındır ama ayrı bireyler olarak da var olabilir; kendi arkadaşlıkları, ilgi alanları ve fikirleri vardır.
- Duygusal bağımlılıkta ise kişinin ruh hali, kararları ve kendilik değeri büyük ölçüde karşı tarafa bağlıdır; ayrı bir birey olarak kalmak tehdit edici gelir.
Duygusal bağımlılığın işaretleri
- Karşınızdakinin ruh halinin sizin gününüzü belirlemesi
- Yalnız kalma ya da terk edilme düşüncesinin dayanılmaz gelmesi
- Onu kaybetmemek için kendi isteklerinizden sürekli vazgeçmek
- Hayır diyememek, sınır koyamamak
- Mesajlara hemen yanıt gelmediğinde yoğun kaygı
- Arkadaşlarınızdan, hobilerinizden ve kendi hayatınızdan uzaklaşmak
- Size zarar veren bir ilişkiyi bitirmekte büyük güçlük çekmek
- Değerli hissetmek için sürekli onay ve güvence aramak
- İlişki bittiğinde hızla yeni bir ilişkiye geçme ihtiyacı
Neden olur?
Duygusal bağımlılığın kökleri genellikle erken yaşantılara uzanır. Sevginin tutarsız olduğu, duygusal ihtiyaçların karşılanmadığı ya da çocuğun ebeveyninin duygularından sorumlu tutulduğu ortamlarda büyümek; "Sevilmek için kendimi geri planda tutmalıyım" ya da "Yalnız kalırsam ayakta duramam" gibi inançlara yol açabilir. Kaygılı bağlanma örüntüsü, düşük özgüven ve geçmişte yaşanan kayıplar da duygusal bağımlılığı besleyebilir. Şema Terapi bu örüntüleri "terk edilme", "bağımlılık" ve "boyun eğicilik" gibi şemalar üzerinden ele alır.
Duygusal bağımlılığın ruh sağlığına etkileri
Uzun süre devam eden duygusal bağımlılık kronik kaygıya, değersizlik hissine, ilişkide yaşanan her dalgalanmada yoğun duygusal çöküşlere ve tükenmişliğe yol açabilir. İlişki sona erdiğinde ise yoğun bir boşluk ve ayrılık acısı yaşanabilir.
Daha dengeli ilişkiler için adımlar
Kendinizle bağ kurun
Ne hissettiğinizi, neye ihtiyaç duyduğunuzu ve neyi istemediğinizi fark etmeye çalışın. "Ben ne istiyorum?" sorusu duygusal bağımlılıkta çoğu zaman unutulan bir sorudur.
Kendi hayatınızı besleyin
Arkadaşlıklarınıza, ilgi alanlarınıza ve yalnız geçirdiğiniz zamana yer açın. Tek bir ilişkiye bağlı olmayan çok sayıda destek kaynağı, güvenlik duygusunu güçlendirir.
Küçük sınırlarla başlayın
İstemediğiniz küçük bir şeye hayır demek, sonraki adımlar için güven oluşturur. Sınırlar ilişkiyi bitirmez; sağlıklı ilişkileri güçlendirir.
Kaygıyı tanıyın
Mesajınız yanıtlanmadığında yükselen kaygıyı fark edin ve hemen harekete geçmek yerine birkaç dakika durun. Kaygı, karşınızdakinin sizi terk ettiğinin kanıtı değildir.
İlişkide fiziksel, cinsel ya da ciddi duygusal şiddet yaşıyorsanız bu bir duygusal bağımlılık meselesinden öte bir güvenlik meselesidir. Acil durumlarda 112'yi arayın ve güvendiğiniz kişilerden destek isteyin.
Terapi nasıl yardımcı olur?
Bireysel terapide duygusal bağımlılığın altında yatan inançlar ve bağlanma örüntüleri anlaşılır, kişinin kendi ihtiyaçlarını fark etmesi ve ifade etmesi desteklenir, sınır koyma becerileri geliştirilir. Şema Terapi ve duygu odaklı çalışmalar bu süreçte sık kullanılan yaklaşımlardır. Seanslar Bostancı'daki ofiste ya da online olarak yürütülür.
Özetle
Duygusal bağımlılık, kendilik değerini ve güvenliği bir başkasına bağlamaktır ve çoğu zaman erken yaşantılarda öğrenilmiş inançlardan beslenir. Kendinizle bağ kurmak, hayatınızı çeşitlendirmek ve sınır koymayı öğrenmek daha dengeli ilişkilerin kapısını açar.
Sık sorulan sorular
Duygusal bağımlılık aşk mıdır?
Aşk ve duygusal bağımlılık iç içe yaşanabilir; ancak duygusal bağımlılıkta temel motivasyon çoğu zaman sevgiden çok kaybetme korkusu ve kendini ancak karşı taraf aracılığıyla değerli hissetmektir.
Duygusal bağımlılık nasıl geçer?
Kendi ihtiyaçlarını fark etmek, sosyal destek kaynaklarını çeşitlendirmek, sınır koymayı öğrenmek ve altta yatan inançları terapide ele almak duygusal bağımlılıktan çıkışın temel adımlarıdır.
Duygusal bağımlılık sadece romantik ilişkilerde mi görülür?
Hayır. Arkadaşlıklarda, aile ilişkilerinde ve hatta iş ilişkilerinde de benzer örüntüler görülebilir.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız İlişki Sorunları ve Şema Terapi sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- Bornstein, R. F. (1992). The dependent personality: Developmental, social, and clinical perspectives. Psychological Bulletin.
- Hazan, C. ve Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology.
- Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss, Vol. 1: Attachment. Basic Books.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
