Mobbing, iş yerinde bir kişinin sistematik ve uzun süreli olarak dışlanması, aşağılanması, işinin engellenmesi ya da psikolojik baskıya maruz bırakılmasıdır. Kaygı, uyku sorunları, depresif belirtiler ve tükenmişliğe yol açabilir. Yaşananları kayıt altına almak, destek kaynaklarına başvurmak ve psikolojik destek almak kişiyi korur.
İş hayatında zaman zaman gerginlikler, anlaşmazlıklar ve zor dönemler yaşanabilir. Ancak bir kişinin sistematik ve uzun süreli olarak küçümsendiği, dışlandığı, yıldırılmaya çalışıldığı durumlar sıradan iş stresinden farklıdır. Bu durum mobbing ya da işyerinde psikolojik taciz olarak adlandırılır.
Mobbing nedir?
Mobbing, bir çalışana yönelik olarak bir ya da birden fazla kişi tarafından tekrar eden biçimde uygulanan; kişiyi aşağılamayı, yalnızlaştırmayı, işinden soğutmayı ya da işten ayrılmaya zorlamayı amaçlayan davranışlardır. Yöneticiden çalışana, çalışma arkadaşları arasında ya da nadiren çalışandan yöneticiye doğru gerçekleşebilir.
Mobbing belirtileri
- Sürekli ve haksız eleştiri, başkalarının önünde küçük düşürülme
- Toplantılardan, bilgi akışından ve sosyal ortamlardan dışlanma
- Yeteneklerin altında ya da imkânsız sürelerle iş verilmesi
- Yapılan işin görmezden gelinmesi ya da başkasına mal edilmesi
- Söylenti ve dedikodu yayılması
- Sürekli izlenme, aşırı kontrol ve tehditkâr bir dil
- Görev tanımının sık sık ve gerekçesiz değiştirilmesi
Tek seferlik bir tartışma ya da sert bir geri bildirim mobbing değildir. Belirleyici olan, davranışların süreklilik göstermesi ve kişiyi hedef alan bir örüntü oluşturmasıdır.
Ruh sağlığına etkileri
Mobbing yaşayan kişilerde kaygı, işe gitme korkusu, uyku sorunları, sürekli tetikte olma hali, özgüven kaybı ve depresif belirtiler sık görülür. Baş ağrısı, mide sorunları, kas gerginliği gibi bedensel belirtiler de eşlik edebilir. Uzun süren durumlarda tükenmişlik ve travma sonrası stres belirtileri ortaya çıkabilir. Kişi zamanla "belki de sorun bende" diye düşünmeye başlayabilir; bu da yaşananı anlamayı ve yardım istemeyi zorlaştırır.
Kendinizi korumak için
- Kayıt tutun: Yaşanan olayları tarih, saat, kişi ve tanıklarla birlikte not edin; yazışmaları saklayın.
- Yalnız kalmayın: Güvendiğiniz çalışma arkadaşları, yakınlarınız ya da bir uzmanla yaşadıklarınızı paylaşın.
- Kurumsal yolları değerlendirin: İnsan kaynakları, etik kurul ya da varsa şikâyet mekanizmalarını araştırın.
- Hukuki bilgi alın: Haklarınız ve izleyebileceğiniz yollar konusunda bir avukattan ya da ilgili resmi kurumlardan bilgi alabilirsiniz.
- Sınırlarınızı koruyun: Mümkün olduğunda sakin ve net bir dille sınır koymak önemlidir; sınır koyma yazısı bu konuda yardımcı olabilir.
- Kendinize iyi bakın: Uyku, hareket ve iş dışındaki ilişkiler, stresin etkisini hafifletir. Stres yönetimi yöntemlerinden yararlanabilirsiniz.
Mobbingin gözden kaçan etkileri
Mobbing yalnızca iş saatlerinde yaşanmaz; kişi eve döndüğünde de olanları zihninde tekrar tekrar düşünür, ertesi günü kaygıyla bekler. Bu süreç aile ve arkadaş ilişkilerine, uykuya ve genel yaşam memnuniyetine yansır. Kimi zaman çevredekiler "abartıyorsun" ya da "herkes yaşıyor" diyerek durumu küçümseyebilir; bu da kişinin yalnızlık hissini artırır. Yaşadıklarınızın gerçek olduğunu ve sizin suçunuz olmadığını hatırlamak, kendinizi korumanın ilk adımıdır.
Psikolojik destek nasıl yardımcı olur?
Terapi, yaşananları anlamlandırmaya, suçluluk ve özgüven kaybıyla çalışmaya, kaygı ve uyku sorunlarını yönetmeye ve önünüzdeki seçenekleri daha net değerlendirmeye yardımcı olur. İş stresi ve tükenmişlik ile anksiyete çalışmaları bu süreçte destek sağlayabilir.
Not: Bu yazı hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Fiziksel şiddet, tehdit ya da güvenliğinizi riske atan bir durumla karşılaşırsanız 112'yi arayın.
Sık sorulan sorular
Her kötü davranan yönetici mobbing mi yapar?
Hayır. Sert bir iletişim tarzı ya da tek seferlik bir çatışma mobbing sayılmaz. Mobbing; belirli bir kişiyi hedef alan, sistematik ve uzun süreli yıldırma davranışlarını ifade eder.
Mobbing yaşadığımı nasıl kanıtlarım?
Olayları tarih, saat ve tanıklarla birlikte düzenli olarak not etmek, yazışmaları ve belgeleri saklamak önemlidir. Hukuki süreçler hakkında bir avukattan bilgi almanız yararlı olur.
Mobbing geçtikten sonra etkileri sürer mi?
Bazen kaygı, güvensizlik ve işe dair korkular bir süre devam edebilir. Bu etkilerle psikoterapi sürecinde çalışmak, yeniden güven duygusu kazanmaya yardımcı olur.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız İş Stresi ve Tükenmişlik ve Anksiyete Terapisi sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- Leymann, H. (1990). Mobbing and psychological terror at workplaces. Violence and Victims.
- Maslach, C. ve Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: Recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
