Doğum sonrası depresyon, doğumdan sonraki haftalar ya da aylar içinde başlayan ve iki haftadan uzun süren çökkünlük, kaygı, suçluluk ve bebekle bağ kurmakta güçlük gibi belirtilerle seyreden bir durumdur. İlk günlerde görülen ve kendiliğinden geçen 'lohusa hüznünden' farklıdır. Psikoterapi ve gerektiğinde psikiyatrik destekle tedavi edilebilir.
Bir bebeğin dünyaya gelişi çoğu zaman "hayatın en mutlu dönemi" olarak anlatılır. Oysa doğum sonrası haftalar; uykusuz geceler, bedensel toparlanma, yeni sorumluluklar ve kimlikte büyük bir değişimle birlikte gelir. Bu dönemde duygusal dalgalanmalar yaşamak çok yaygındır. Ancak bazı annelerde çökkünlük, kaygı ve tükenmişlik hissi haftalarca sürer ve yoğunlaşır. Bu tabloya doğum sonrası depresyon (postpartum depresyon) denir.
Lohusa hüznü ile doğum sonrası depresyon arasındaki fark
Lohusa hüznü (baby blues)
Doğumdan sonraki ilk günlerde başlayan ağlamaklılık, duygusal hassasiyet, ani ruh hali değişimleri ve huzursuzluk annelerin büyük bölümünde görülür. Hormonal değişimler ve uykusuzlukla ilişkilidir; genellikle iki hafta içinde kendiliğinden geçer.
Doğum sonrası depresyon
Belirtiler iki haftadan uzun sürüyor, giderek ağırlaşıyor ve anne ile bebeğin günlük bakımını zorlaştırıyorsa doğum sonrası depresyondan söz edilir. Doğumu izleyen haftalarda başlayabileceği gibi ilk yıl içinde herhangi bir zamanda da ortaya çıkabilir. Bazı kadınlarda belirtiler gebelik sırasında başlar.
Doğum sonrası depresyonun belirtileri
- Günün büyük bölümünde süren üzüntü, boşluk ya da ağlama nöbetleri
- Bebeğe karşı yakınlık hissetmekte zorlanma ya da duygusal uzaklık
- "İyi bir anne değilim" şeklinde yoğun suçluluk ve yetersizlik duyguları
- Bebek uyurken bile uyuyamamak ya da sürekli uyumak istemek
- İştahta belirgin değişiklik
- Yoğun kaygı, bebeğin başına kötü bir şey geleceğine dair durmayan düşünceler
- Sinirlilik, öfke patlamaları
- Sevilen etkinliklerden keyif alamama, insanlardan uzaklaşma
- Umutsuzluk, kendine ya da bebeğe zarar verme düşünceleri
Doğum sonrası dönemde kaygı belirtileri de en az depresyon kadar sık görülür. Bebeğin nefes alıp almadığını sürekli kontrol etmek, istenmeyen ve rahatsız edici düşüncelerin zihne takılması gibi durumlar da değerlendirilmesi gereken belirtilerdir. Kaygıyla ilgili pratik yöntemler için kaygıyla başa çıkma yöntemleri yazısına bakabilirsiniz.
Kendinize ya da bebeğinize zarar verme düşünceleriniz varsa, gerçek olmayan sesler duyuyor ya da şeyler görüyorsanız veya kafa karışıklığı yaşıyorsanız bu acil bir durumdur. Beklemeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Kimlerde daha sık görülür?
Doğum sonrası depresyon her anneyi etkileyebilir; ancak bazı etkenler riski artırır:
- Daha önce depresyon ya da kaygı bozukluğu öyküsü
- Gebelik sırasında başlayan duygusal zorluklar
- Sosyal desteğin az olması, yalnız kalma
- Zorlu ya da travmatik bir doğum deneyimi
- Bebeğin sağlık sorunları, prematüre doğum
- Maddi sıkıntılar, ilişkide yaşanan zorluklar, yakın zamanda yaşanan kayıplar
Neden yardım istemek zor gelir?
Pek çok anne, hissettiklerini dile getirirse "kötü anne" olarak görüleceğinden korkar. Çevreden gelen "Bu dönem herkes yorulur, geçer" gibi iyi niyetli yorumlar da yardım istemeyi geciktirebilir. Oysa doğum sonrası depresyon bir zayıflık ya da annelikle ilgili bir eksiklik değildir; tedavi edilebilir bir sağlık durumudur. Erken destek almak hem annenin hem de anne-bebek ilişkisinin iyiliği için önemlidir.
Kendinize nasıl destek olabilirsiniz?
- Yardımı kabul edin: Yemek, ev işi ya da bebek bakımında yakınlarınızdan somut destek isteyin.
- Uykuyu korumaya çalışın: Gece beslenmelerinin bir kısmının paylaşılması gibi düzenlemeler, toparlanmada fark yaratır.
- Kendinizle konuşma biçiminize dikkat edin: Mükemmel bir anne olmak zorunda değilsiniz; yeterince iyi olmak bebek için de yeterlidir. Öz şefkat bu dönemde önemli bir dayanaktır.
- Yalnız kalmayın: Benzer süreçten geçen annelerle konuşmak, yalnızlık ve utanç duygusunu azaltır.
- Kadın doğum uzmanınızla paylaşın: Kontrollerde ruh halinizden de söz edin; tiroit gibi bedensel nedenlerin de değerlendirilmesi gerekebilir.
Terapi nasıl yardımcı olur?
Doğum sonrası depresyonda psikoterapi, etkinliği araştırmalarla desteklenen temel yaklaşımlardan biridir. Terapide suçluluk ve yetersizlik düşünceleri incelenir, annelik rolüne geçişle gelen kayıplar ve değişimler konuşulur, kaygıyla baş etme becerileri geliştirilir ve günlük hayatta destek kaynakları güçlendirilir. Belirtilerin şiddetine göre ilaç tedavisi açısından psikiyatrik değerlendirme de gerekebilir; emzirme döneminde ilaç kararları hekiminizle birlikte verilir.
Yeni doğmuş bir bebekle evden çıkmak zor olabileceği için online terapi bu dönemde oldukça pratik bir seçenektir. Dilerseniz Bostancı'daki ofiste yüz yüze de görüşebilirsiniz.
Özetle
Doğumdan sonraki ilk iki haftadaki duygusal dalgalanmalar çoğunlukla geçicidir. Belirtiler uzuyor, ağırlaşıyor ya da bebek bakımını zorlaştırıyorsa doğum sonrası depresyon olabilir. Bu durum tedavi edilebilir ve yardım istemek iyi bir annelik adımıdır.
Sık sorulan sorular
Doğum sonrası depresyon ne kadar sürer?
Tedavi edilmediğinde aylarca sürebilir. Erken fark edilip psikoterapi ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle desteklendiğinde belirtiler belirgin biçimde azalır.
Babalarda da doğum sonrası depresyon görülür mü?
Evet. Babalarda da doğumdan sonraki aylarda depresif belirtiler ortaya çıkabilir. Uykusuzluk, artan sorumluluklar ve ilişkideki değişimler riski artırabilir.
Emzirirken terapiye başlayabilir miyim?
Evet. Psikoterapinin emzirmeye herhangi bir engeli yoktur. İlaç tedavisi gerekiyorsa emzirmeyle uyumlu seçenekler psikiyatri hekimiyle birlikte değerlendirilir.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız Depresyon Terapisi ve Online Terapi sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- NICE (2014). Antenatal and postnatal mental health: clinical management and service guidance (CG192). nice.org.uk
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Depressive disorder (depression) (bilgi notu). who.int
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
