Ergenlerde depresyon, yetişkinlerden farklı olarak çoğu zaman üzüntüden çok sinirlilik, öfke patlamaları, okuldan ve arkadaşlardan uzaklaşma, uyku ve iştah değişiklikleri ile kendini gösterir. Belirtiler iki haftadan uzun sürüyor ve okul, aile ya da arkadaş ilişkilerini etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla değerlendirme önerilir. Psikoterapi ergen depresyonunda temel destek yollarındandır.
Ergenlik; bedensel, duygusal ve sosyal değişimlerin hızla yaşandığı bir dönemdir. Ruh hâlinde dalgalanmalar, aileden uzaklaşma isteği ve zaman zaman sert tepkiler bu dönemin doğal parçalarıdır. Bu yüzden ebeveynler için asıl zorluk, olağan ergenlik dalgalanması ile desteğe ihtiyaç duyulan bir depresyonu birbirinden ayırt etmektir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre ruh sağlığı sorunlarının önemli bir bölümü ergenlik döneminde başlar ve çoğu fark edilmeden kalır. Erken fark etmek, bu nedenle büyük önem taşır.
Ergenlerde depresyon nasıl görünür?
Yetişkinlerde depresyon çoğunlukla belirgin bir üzüntü ile kendini gösterirken ergenlerde tablo farklı olabilir:
- Sinirlilik ve öfke: Küçük şeylere aşırı tepki, sık tartışmalar, tahammülsüzlük.
- Geri çekilme: Arkadaşlardan, sevdiği etkinliklerden ve aileden uzaklaşma; uzun saatler odada yalnız kalma.
- Okulda değişiklikler: Notlarda düşüş, odaklanma güçlüğü, okula gitmek istememe.
- Uyku ve iştah değişiklikleri: Çok az ya da çok fazla uyuma, iştahta belirgin artış ya da azalma.
- Bedensel şikâyetler: Açıklanamayan baş ve karın ağrıları, sürekli yorgunluk.
- Değersizlik ve suçluluk: "Hiçbir şeyi beceremiyorum", "Herkes benden daha iyi" gibi ifadeler.
- Keyif alamama: Eskiden heyecanla yaptığı şeylere karşı ilgisizlik.
Normal dalgalanma mı, depresyon mu?
Ayırt etmek için üç soruya bakabilirsiniz:
- Süre: Belirtiler iki haftadan uzun süredir hemen her gün devam ediyor mu?
- Yaygınlık: Değişiklik yalnızca evde mi, yoksa okulda ve arkadaşlarla da mı görülüyor?
- İşlevsellik: Ders, uyku, arkadaşlık gibi temel alanlar belirgin biçimde etkileniyor mu?
Kötü bir sınav ya da arkadaş kırgınlığı sonrası birkaç günlük durgunluk beklenen bir tepkidir. Ancak haftalarca süren ve yaşamın birçok alanına yayılan değişiklikler profesyonel bir değerlendirmeyi gerektirir. Ergenlik döneminin genel özellikleri için ergenlik dönemi ruh sağlığı yazımızı okuyabilirsiniz.
Risk etkenleri
- Akran zorbalığı ya da dışlanma
- Aile içinde yoğun çatışma, boşanma ya da kayıp
- Sınav ve başarı baskısı (sınav kaygısı)
- Sosyal medyada sürekli karşılaştırma (sosyal medya ve ruh sağlığı)
- Ailede depresyon öyküsü
- Travmatik yaşantılar
Ergenler neden anlatmakta zorlanır?
Pek çok genç, yaşadığı duyguları anlatacak kelimeleri bulmakta zorlanır ya da anlatırsa yanlış anlaşılacağından, ailesini üzeceğinden veya "abarttığı" düşünüleceğinden korkar. Bazıları ise sorunu kendi başına çözmesi gerektiğine inanır. Bu nedenle depresyondaki bir genç "iyiyim" dese bile davranışlarındaki değişiklikler daha çok şey anlatabilir. Gencin özel alanına saygı duyarken iletişim kapısını açık tutmak, bu dönemde ebeveynin en önemli rolüdür.
Ebeveynler neler yapabilir?
- Yargılamadan dinleyin: Hemen çözüm sunmak yerine "Seni dinliyorum, anlatmak istersen buradayım" demek kapıyı açık tutar.
- Duyguları küçümsemeyin: "Senin yaşında ne derdin olabilir ki?" gibi cümleler gencin kendini daha yalnız hissetmesine yol açar.
- Gözlemlerinizi paylaşın: "Son zamanlarda çok yorgun görünüyorsun, merak ediyorum" gibi suçlamayan cümleler kurun.
- Rutini destekleyin: Düzenli uyku, beslenme ve hareket depresyondan korunmada önemlidir.
- Kendinize de destek alın: Bir gencin yanında durmak yorucudur; kendi duygularınızı da önemseyin.
Acil durumlarda
Çocuğunuz ölümden ya da kendine zarar vermekten söz ediyorsa, vedalaşma imaları yapıyorsa ya da kendine zarar verdiğine dair işaretler görüyorsanız durumu ciddiye alın, onu yalnız bırakmayın ve beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Terapi nasıl yardımcı olur?
NICE kılavuzları, ergenlerde depresyonda psikoterapiyi temel destek yolları arasında sayar. Terapide genç, kendi duygularını anlamayı, olumsuz düşünce kalıplarını fark etmeyi ve zorlayıcı durumlarla baş etme becerilerini geliştirmeyi öğrenir. Ergenle kurulan güvenli terapötik ilişki ve gizlilik ilkesi, sürecin temelini oluşturur. Gencin terapiye nasıl yaklaşacağını merak ediyorsanız ergeni terapiye hazırlamak yazımız yol gösterici olabilir.
Klk. Psk. Meltem Şahin, Kadıköy Bostancı'daki ofisinde ve online olarak ergenlerle bireysel terapi çalışmaları yürütmektedir. Depresyon terapisi sayfamızdan ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ergenlerde depresyon belirtileri nelerdir?
Sinirlilik, öfke patlamaları, arkadaşlardan ve etkinliklerden uzaklaşma, okul başarısında düşüş, uyku ve iştah değişiklikleri ile değersizlik düşünceleri sık görülen belirtilerdir.
Ergenlik dalgalanması ile depresyon nasıl ayırt edilir?
Belirtilerin iki haftadan uzun sürmesi, yaşamın birçok alanına yayılması ve okul ya da arkadaşlık gibi temel alanları etkilemesi depresyon açısından değerlendirme gerektirir.
Ergen depresyonda ebeveyn ne yapmalı?
Yargılamadan dinlemek, duyguları küçümsememek, suçlamayan bir dille gözlemleri paylaşmak ve gerektiğinde bir ruh sağlığı uzmanından destek almak önemlidir.
Ergenlerle online terapi yapılabilir mi?
Evet. Uygun durumlarda ergenlerle online terapi yürütülebilir. Gencin ihtiyacı ve tercihine göre yüz yüze ya da online görüşme planlanır.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız Depresyon Terapisi ve Bireysel Terapi sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Mental health of adolescents (bilgi notu). who.int
- NICE (2019). Depression in children and young people: identification and management (NG134). nice.org.uk
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Depressive disorder (depression) (bilgi notu). who.int
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
