EMDR, rahatsız edici anıların iki yönlü uyaranlar eşliğinde yeniden işlenmesine odaklanan ve özellikle travma sonrası belirtilerde kullanılan bir psikoterapi yöntemidir. Bilişsel davranışçı terapi (BDT) ise düşünce, duygu ve davranış arasındaki ilişkiyi ele alır ve kaygı, depresyon, panik ve OKB gibi geniş bir yelpazede kullanılır. Travma sonrası stres için iki yöntem de Dünya Sağlık Örgütü tarafından önerilir; seçim kişinin şikâyetine ve ihtiyacına göre yapılır.
Terapiye başlamayı düşünen pek çok kişi, araştırma yaparken aynı soruyla karşılaşır: "Bana EMDR mi iyi gelir, bilişsel davranışçı terapi mi?" İki yöntem de bilimsel araştırmalarla desteklenen, yapılandırılmış ve hedef odaklı yaklaşımlardır. Aralarındaki farkı anlamak, terapi sürecine ne beklediğinizi bilerek başlamanıza yardımcı olur. Yine de son kararın ilk değerlendirme görüşmesinde, şikâyetleriniz ve hedefleriniz birlikte ele alınarak verildiğini baştan belirtelim.
EMDR nedir, nasıl işler?
EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), Francine Shapiro tarafından geliştirilmiştir. Temel varsayımı, bazı rahatsız edici yaşantıların beyinde yeterince işlenemeden depolandığı ve bugünkü belirtilerin bu işlenmemiş anılardan beslendiğidir. Seanslarda belirli bir anı hatırlanırken göz hareketleri, dokunma ya da ses gibi iki yönlü uyaranlar kullanılır. Amaç anıyı silmek değil, taşıdığı duygusal yükü azaltmak ve anıyı daha uyumlu bir bakış açısıyla birleştirmektir. Ayrıntılar için EMDR terapisi nedir? yazısına göz atabilirsiniz.
Bilişsel davranışçı terapi (BDT) nedir?
BDT, olayların kendisinden çok onlara yüklediğimiz anlamların duygularımızı ve davranışlarımızı belirlediği fikrine dayanır. Terapide otomatik düşünceler fark edilir, kanıtlarla sınanır ve daha dengeli düşüncelerle değiştirilir; kaçınma gibi sorunu sürdüren davranışlar ise adım adım ele alınır. Seanslar arasında yapılan ev çalışmaları sürecin önemli bir parçasıdır. Daha fazlası için bilişsel davranışçı terapi nedir? yazısını okuyabilirsiniz.
Temel farklar
| EMDR | BDT | |
|---|---|---|
| Odak | Geçmişteki rahatsız edici anılar ve onların bugüne etkisi | Bugünkü düşünce, duygu ve davranış döngüleri |
| Seans içi çalışma | Anı hatırlanırken iki yönlü uyaranlar | Düşünce kayıtları, sınama, maruz bırakma, beceri çalışmaları |
| Konuşma miktarı | Olayı ayrıntılı anlatma gerekliliği daha azdır | Düşünceler ve yaşantılar ayrıntılı biçimde konuşulur |
| Ev çalışması | Sınırlı; daha çok gözlem ve kendini yatıştırma | Düzenli ev ödevleri sürecin parçasıdır |
| Sık kullanıldığı alanlar | Travma, travmatik yas, kaza ve deprem sonrası belirtiler, bazı fobiler | Kaygı bozuklukları, panik, depresyon, OKB, sosyal kaygı, uyku sorunları |
Travma için hangisi?
Dünya Sağlık Örgütü ve NICE kılavuzları, travma sonrası stres belirtileri için hem travma odaklı BDT'yi hem de EMDR'yi önerilen yöntemler arasında sayar. Bazı kişiler olayı ayrıntılı biçimde anlatmanın zor geldiği durumlarda EMDR'yi daha uygun bulabilir. Travmayla ilgili belirli düşünce kalıpları —örneğin "Benim suçumdu" inancı— belirginse BDT teknikleri öne çıkabilir. Pek çok durumda iki yaklaşım birbirini tamamlar. Travma belirtileri hakkında daha fazla bilgi için travma belirtileri yazısını okuyabilirsiniz.
Kaygı, panik ve OKB için hangisi?
Panik atak, yaygın kaygı, sosyal kaygı ve obsesif kompulsif bozukluk gibi alanlarda BDT en kapsamlı araştırılmış yöntemlerden biridir. Bu sorunları sürdüren döngüler —güvence arama, kaçınma, kontrol etme— BDT'nin doğrudan hedefidir. Bununla birlikte, kaygının kökünde belirgin bir travmatik yaşantı varsa EMDR destekleyici olarak sürece eklenebilir.
Süre ve seans yapısı açısından farklar
EMDR seansları genellikle hazırlık, anının belirlenmesi, işleme ve kapanış aşamalarından oluşan yapılandırılmış bir protokol izler. Tek bir olaya bağlı travmalarda süreç görece kısa olabilirken, çok sayıda ya da uzun süreli travmatik yaşantıda hazırlık aşaması daha uzun tutulur. BDT'de ise sürecin uzunluğu çalışılan soruna ve hedeflere göre değişir; seanslar genellikle bir gündem, ev çalışmasının gözden geçirilmesi ve yeni becerilerin uygulanmasıyla ilerler. Her iki yöntemde de seans sıklığı kişinin ihtiyacına göre birlikte planlanır; bu konuda terapi seans sıklığı yazısı fikir verebilir.
İki yöntem birlikte kullanılabilir mi?
Evet. Klinik uygulamada terapistler çoğu zaman tek bir yöntemle sınırlı kalmaz. Örneğin seansların bir bölümünde BDT ile güncel kaygı döngüleri ele alınırken, belirli bir travmatik anı EMDR ile işlenebilir. Ayrıca şema terapi ve duygu odaklı terapi gibi yaklaşımlar da kişinin ihtiyacına göre sürece dahil edilebilir. Önemli olan yöntemin değil, sizin ihtiyacınızın merkeze alınmasıdır.
Karar nasıl verilir?
İlk görüşmelerde başvuru nedeniniz, belirtilerin ne zaman başladığı, yaşam öykünüz ve terapiden beklentileriniz ayrıntılı biçimde ele alınır. Bu bilgilerle bir vaka formülasyonu oluşturulur ve size uygun yöntem birlikte belirlenir. Klk. Psk. Meltem Şahin, Bostancı'daki ofisinde ve online olarak EMDR ve bilişsel davranışçı terapi uygulamaktadır.
Sık sorulan sorular
EMDR ile BDT arasındaki temel fark nedir?
EMDR geçmişteki rahatsız edici anıların iki yönlü uyaranlarla yeniden işlenmesine odaklanır. BDT ise bugünkü düşünce, duygu ve davranış döngülerini ele alır ve düzenli ev çalışmaları içerir.
EMDR kimlere uygulanır?
EMDR en çok travma sonrası belirtiler, travmatik yas, kaza ya da deprem sonrası kaygı gibi geçmiş yaşantılarla bağlantılı sorunlarda kullanılır. Uygunluk ilk değerlendirmede belirlenir.
Panik atak için EMDR mi BDT mi?
Panik bozuklukta BDT en kapsamlı araştırılmış yöntemlerdendir. Panik ataklar belirli bir travmatik yaşantıyla başlamışsa EMDR destekleyici olarak kullanılabilir.
EMDR ve BDT aynı terapide birlikte kullanılabilir mi?
Evet. Pek çok terapi sürecinde iki yöntem birbirini tamamlayacak şekilde birlikte kullanılır.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız EMDR Terapisi ve Bilişsel Davranışçı Terapi sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Post-traumatic stress disorder (bilgi notu). who.int
- NICE (2018). Post-traumatic stress disorder (NG116). nice.org.uk
- Shapiro, F. (2018). Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) Therapy: Basic Principles, Protocols, and Procedures (3. baskı). Guilford Press.
- Beck, J. S. (2020). Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond (3. baskı). Guilford Press.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
