Kararsızlık, küçük ya da büyük seçimlerde karar vermekte zorlanma, seçeneklerde uzun süre takılı kalma ve karar sonrası yoğun pişmanlık yaşamadır. Çoğu zaman yanlış karar verme korkusu, mükemmeliyetçilik ve kesinlik ihtiyacıyla ilişkilidir. 'Yeterince iyi' seçeneği kabul etmek ve karar için süre sınırı koymak süreci kolaylaştırır.
Restoranda menüye bakarken dakikalarca karar verememek, iş teklifi karşısında haftalarca gidip gelmek, bir alışverişi defalarca ertelemek… Herkes zaman zaman kararsız kalır. Ancak karar verememek hayatın pek çok alanında kişiyi yoruyor, fırsatları kaçırmasına ve sürekli bir gerginlik yaşamasına neden oluyorsa altında yatan psikolojik nedenlere bakmak faydalı olur.
Kararsızlık neden olur?
Yanlış karar verme korkusu
Kararsızlığın merkezinde çoğu zaman "Ya yanlış seçersem?" korkusu vardır. Kişi seçimin sonuçlarından ve ardından gelebilecek pişmanlıktan kaçmak için kararı ertelemeyi tercih eder.
Mükemmeliyetçilik
"En doğru" seçeneği bulma çabası, her seçeneğin sonsuz kez karşılaştırılmasına yol açar. Oysa çoğu kararda tek bir mükemmel seçenek yoktur. Bu konuda mükemmeliyetçilik yazısı fikir verebilir.
Kaygı ve aşırı düşünme
Kaygı, belirsizliği tehdit olarak algılatır. Kişi tüm ihtimalleri düşünerek belirsizliği ortadan kaldırmaya çalışır; ancak bu süreç aşırı düşünme döngüsüne dönüşür ve karar daha da zorlaşır.
Başkalarının onayına ihtiyaç
Kendi tercihlerine güvenmekte zorlanan kişiler kararlarını başkalarına danışmadan veremez ya da sorumluluğu tamamen onlara bırakabilir. Bu durum özellikle eleştirel ya da kontrolcü ortamlarda büyüyen kişilerde sık görülür.
Kendi isteklerini tanıyamamak
Uzun süre başkalarının beklentilerine göre yaşayan kişiler "Ben gerçekten ne istiyorum?" sorusuna yanıt vermekte zorlanabilir.
Kronik kararsızlığın işaretleri
- Küçük seçimlerde bile uzun süre düşünmek
- Karar verdikten sonra sürekli "Acaba diğerini mi seçseydim?" diye düşünmek
- Kararları son ana kadar ertelemek
- Herkese danışıp yine de karar verememek
- Seçimi başkalarına ya da "şansa" bırakmak
- Önemli kararlar karşısında uykusuzluk ve gerginlik
Daha kolay karar vermek için yöntemler
"Yeterince iyi" seçeneği hedefleyin
Araştırmalar her seçimde "en iyisini" arayan kişilerin, "yeterince iyi" seçeneği bulduğunda karar veren kişilere göre daha az memnun olduğunu göstermektedir. Önceden birkaç temel ölçüt belirleyin ve bunları karşılayan ilk seçeneği kabul edin.
Kararlara süre sınırı koyun
Küçük kararlar için birkaç dakika, orta büyüklükteki kararlar için birkaç gün gibi bir süre belirleyin. Süre dolduğunda eldeki bilgiyle karar verin.
Değerlerinize bakın
"Bu seçeneklerden hangisi benim için önemli olan şeylere daha uygun?" sorusu, sonsuz artı-eksi listelerinden daha net bir yön gösterir.
Geri dönüşü olan ve olmayan kararları ayırın
Çoğu karar geri alınabilir ya da düzeltilebilir. Geri dönüşü olan kararlara daha az zaman ayırmak, enerjinizi gerçekten önemli kararlara saklamanızı sağlar.
Pişmanlık korkusunu normalleştirin
Hiçbir karar her açıdan mükemmel olmaz. Bir seçim yaptığımızda diğer seçeneğin bazı avantajlarından vazgeçeriz; bu kayıp duygusu kararın yanlış olduğu anlamına gelmez.
Kararsızlık yoğun kaygı, uykusuzluk ya da günlük işlerin aksamasıyla birlikte görülüyorsa; özellikle de belirli düşünceleri tekrar tekrar kontrol etme ihtiyacı eşlik ediyorsa bir uzmanla görüşmek faydalı olur.
Terapi nasıl yardımcı olur?
Bilişsel Davranışçı Terapide kararsızlığı besleyen felaketleştirici düşünceler ve belirsizliğe tahammülsüzlük üzerinde çalışılır. Onay ihtiyacı ve kendine güvensizliğin kökleri ise Şema Terapi ile ele alınabilir. Seanslar Bostancı'daki ofiste ya da online olarak yürütülür.
Özetle
Karar verememek çoğu zaman yanlış seçim korkusu, mükemmeliyetçilik, kaygı ve onay ihtiyacından beslenir. "Yeterince iyi" seçeneği hedeflemek, süre sınırı koymak ve değerlere göre seçim yapmak kararsızlığı azaltmanın etkili yollarıdır.
Sık sorulan sorular
Kararsızlık bir psikolojik sorun mu?
Zaman zaman kararsız kalmak normaldir. Ancak kronik kararsızlık hayatı belirgin biçimde kısıtlıyorsa çoğu zaman kaygı, mükemmeliyetçilik ya da düşük özgüven gibi altta yatan etkenlerle ilişkilidir.
Karar verirken neden hep pişmanlık duyuyorum?
Her seçim, diğer seçeneklerin bazı avantajlarından vazgeçmek demektir. Bu doğal kayıp duygusu, mükemmeliyetçilik ve kaygı ile birleştiğinde sürekli pişmanlık hissine dönüşebilir.
Kararsızlık için hangi terapi uygundur?
Bilişsel Davranışçı Terapi, kararsızlığı besleyen düşünce kalıpları ve belirsizliğe tahammülsüzlük üzerinde çalışmak için sık kullanılan bir yaklaşımdır.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız Anksiyete ve Panik Atak Terapisi ve Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- Schwartz, B. (2004). The Paradox of Choice: Why More Is Less. Ecco.
- Nolen-Hoeksema, S., Wisco, B. E. ve Lyubomirsky, S. (2008). Rethinking rumination. Perspectives on Psychological Science.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
