Sağlık kaygısı (hipokondri), ciddi bir hastalığı olduğu ya da olacağı yönünde, tıbbi güvencelere rağmen süren yoğun endişedir. Sürekli beden kontrolü, internette belirti araştırma ve tekrar tekrar doktora gitme ya da tam tersi doktordan kaçınma ile kendini gösterir. Bilişsel davranışçı terapi, sağlık kaygısında etkili bir yaklaşımdır.
Sağlık kaygısı, kişinin ciddi bir hastalığı olduğuna ya da yakalanacağına dair yoğun ve sürekli bir endişe yaşamasıdır. Günlük dilde "hipokondri" olarak bilinen bu durum, güncel tanı sistemlerinde "hastalık kaygısı bozukluğu" olarak adlandırılır. Sağlık kaygısı yaşayan kişi, normal bedensel duyumları ya da hafif belirtileri ciddi bir hastalığın işareti olarak yorumlar ve doktorların güvence vermesine rağmen rahatlayamaz.
Önemli bir not: Sağlık kaygısı yaşayan kişiler "hayali" belirtiler uydurmaz. Hissettikleri bedensel duyumlar gerçektir; sorun, bu duyumlara yüklenen anlam ve bunun yarattığı yoğun kaygıdır.
Sağlık kaygısının belirtileri
- Ciddi bir hastalığa sahip olma ya da yakalanma konusunda sürekli endişe
- Bedeni sık sık kontrol etmek: nabız ölçmek, ben ve lekeleri incelemek, bezleri yoklamak
- Belirtileri internette uzun süre araştırmak
- Sık sık doktor değiştirmek ya da tekrar tekrar tetkik istemek
- Normal tahlil sonuçlarına rağmen rahatlayamamak ya da rahatlamanın kısa sürmesi
- Hastalıkla ilgili haber, film ya da konuşmalardan kaçınmak
- Yakınlardan sürekli güvence istemek
Sağlık kaygısının döngüsü
Sağlık kaygısı belirli bir döngüyle sürer. Kişi bedeninde bir duyum fark eder (örneğin göğüste bir sızı). Zihin bunu felaket senaryosuna dönüştürür ("Kalp krizi geçiriyor olabilirim"). Kaygı arttıkça kalp çarpıntısı, nefes darlığı ve kas gerginliği gibi yeni bedensel belirtiler ortaya çıkar ve bunlar da korkuyu doğrular gibi görünür. Kişi rahatlamak için internette araştırma yapar, bedenini kontrol eder ya da doktora başvurur. Bu davranışlar kısa süreli rahatlama sağlasa da bir sonraki duyumda döngünün yeniden başlamasına neden olur.
Özellikle internette belirti araştırmak bu döngünün güçlü bir parçasıdır. Arama sonuçları çoğu zaman en ciddi ihtimalleri öne çıkarır ve kaygıyı artırır.
Sağlık kaygısı neden olur?
Sağlık kaygısının tek bir nedeni yoktur. Çocuklukta ya da yakın çevrede ciddi bir hastalık deneyimi, bir yakının kaybı, ailede sağlıkla ilgili yoğun endişe, stresli yaşam dönemleri ve belirsizliğe düşük tolerans gibi etkenler rol oynayabilir. Sağlık kaygısı; panik atak, yaygın kaygı bozukluğu ve obsesif kompulsif bozukluk ile benzerlikler gösterebilir ve bunlarla birlikte görülebilir.
Yeni ortaya çıkan, şiddetlenen ya da açıklanamayan bedensel belirtiler için mutlaka bir hekime başvurulmalıdır. Sağlık kaygısının psikolojik açıdan değerlendirilmesi, tıbbi değerlendirmenin yerini almaz; onunla birlikte ilerler.
Sağlık kaygısıyla başa çıkmak için öneriler
Kontrol davranışlarını azaltın
Bedeni kontrol etme, internette araştırma ve güvence arama davranışlarını fark edin ve kademeli olarak azaltın. Bu davranışlar kaygıyı uzun vadede besler.
Bedensel duyumlara farklı bakın
Kaygının kendisi çarpıntı, baş dönmesi, karıncalanma ve mide sorunları gibi pek çok bedensel belirtiye yol açabilir. Bu bilgiyi hatırlamak, duyumları felaket senaryosuna dönüştürmeden önce durmanıza yardımcı olur.
Düzenli hekim kontrolü planlayın
Her belirti için acil başvuru yerine, güvendiğiniz tek bir hekimle düzenli aralıklarla görüşmek hem sağlığınızı takip etmenizi hem de kaygı döngüsünü sınırlamanızı sağlar.
Belirsizliğe tahammülü artırın
Sağlık konusunda yüzde yüz kesinlik mümkün değildir. Belirsizlikle yaşamayı öğrenmek, sağlık kaygısıyla çalışmanın temel hedeflerinden biridir. Pratik teknikler için kaygıyla başa çıkma yöntemleri yazısına bakabilirsiniz.
Yakınlar nasıl destek olabilir?
Sürekli güvence vermek kısa vadede rahatlatsa da döngüyü sürdürür. Yakınların, kişinin kaygısını küçümsemeden ama sürekli güvence de vermeden destek olması ve profesyonel yardım almaya cesaretlendirmesi daha faydalıdır.
Sağlık kaygısının tedavisi
Sağlık kaygısında etkinliği en iyi bilinen psikoterapi yöntemi Bilişsel Davranışçı Terapi'dir. Terapide bedensel duyumların nasıl yorumlandığı, felaketleştirme eğilimi ve kontrol ile güvence arama davranışları ele alınır. Kişi, kaçındığı durumlarla kademeli olarak yüzleşmeyi ve belirsizliğe tahammül etmeyi öğrenir. Gerekli durumlarda psikiyatri hekimleriyle iş birliği yapılır. Seanslar Bostancı'daki ofiste ya da online olarak yürütülür.
Özetle
Sağlık kaygısı, bedensel duyumların ciddi bir hastalığın işareti olarak yorumlanması ve buna eşlik eden kontrol ve güvence arama döngüsüdür. Tıbbi değerlendirme her zaman önemlidir; ancak testler normal olduğu halde kaygı sürüyorsa, BDT bu döngüyü kırmada etkili bir yol sunar.
Sık sorulan sorular
Hipokondri ile sağlık kaygısı aynı şey mi?
Evet, günlük dilde hipokondri olarak bilinen durum güncel tanı sistemlerinde hastalık kaygısı bozukluğu olarak adlandırılır. Sağlık kaygısı ise bu durumu anlatan daha geniş ve damgalayıcı olmayan bir ifadedir.
İnternette belirti araştırmak neden kaygıyı artırır?
Arama sonuçları çoğu zaman nadir ama ciddi hastalıkları öne çıkarır. Bu da zihnin en kötü ihtimale odaklanmasına yol açar ve kısa süreli rahatlamanın ardından kaygı daha da artar.
Sağlık kaygısı terapiyle geçer mi?
Evet. Bilişsel Davranışçı Terapi sağlık kaygısında etkinliği gösterilmiş bir yöntemdir. Kişi bedensel duyumlara farklı bakmayı ve kontrol davranışlarını azaltmayı öğrenerek belirgin bir rahatlama yaşayabilir.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız Anksiyete ve Panik Atak Terapisi ve Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- Salkovskis, P. M. ve Warwick, H. M. C. (1986). Morbid preoccupations, health anxiety and reassurance: A cognitive-behavioural approach to hypochondriasis. Behaviour Research and Therapy.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
