Yaygın kaygı bozukluğu, birçok farklı konuda (iş, sağlık, aile, para) en az altı ay boyunca süren, kontrol edilmesi zor ve aşırı endişe halidir. Huzursuzluk, çabuk yorulma, odaklanma güçlüğü, kas gerginliği ve uyku sorunları eşlik eder. Bilişsel davranışçı terapi, NICE rehberlerinde önerilen etkili bir tedavidir.
Yaygın kaygı bozukluğu (YKB) yaşayan kişiler, çoğu zaman "Ben zaten endişeli bir insanım" diyerek bu durumu kişiliklerinin bir parçası sayar. Oysa işten sağlığa, aileden paraya kadar pek çok konuda neredeyse her gün süren ve kontrol edilemeyen endişe, tedavi edilebilir bir anksiyete bozukluğunun belirtisi olabilir.
Belirtiler
- En az altı ay boyunca, çoğu gün süren aşırı endişe
- Endişeyi kontrol etmekte zorlanma
- Huzursuzluk, gerginlik, kolay yorulma
- Dikkat dağınıklığı ve zihnin boşalması
- Sinirlilik ve kas gerginliği
- Uyku sorunları
Endişe neden bu kadar inatçıdır?
YKB'de endişe, bir tür hazırlık ya da kontrol yöntemi gibi algılanır: "Endişelenirsem kötü bir şey olmaz", "Endişelenmek sorumluluktur" gibi inançlar endişeyi besler. Belirsizliğe tahammülsüzlük de önemli bir etkendir; kişi, ihtimali düşük de olsa kötü bir sonucu olasılık dışı bırakamaz.
Terapide neler yapılır?
Bilişsel Davranışçı Terapi YKB'de etkili bir yöntemdir. Terapide endişeye dair olumlu ve olumsuz inançlar ele alınır, belirsizliğe tahammül becerisi güçlendirilir, endişe zamanı gibi teknikler denenir ve bedensel gerginliği azaltmak için gevşeme egzersizleri öğrenilir. Endişenin altında yatan mükemmeliyetçilik ve yüksek standartlar gibi şemalar varsa Şema Terapi ile çalışılabilir.
Günlük hayatta deneyebileceğiniz küçük adımlar
- Endişe zamanı belirleyin: Gün içinde gelen endişeleri not edip, belirli bir saatte 15 dakika boyunca onlarla ilgilenin.
- "Çözülebilir mi?" diye sorun: Çözülebilir endişeler için küçük bir eylem planı yapın; çözülemeyenleri fark edip bırakmayı deneyin.
- Bedeninizi sakinleştirin: Yavaş ve derin nefes, düzenli hareket ve yeterli uyku kaygı düzeyini etkiler.
- Güvence aramayı azaltın: Sürekli internette araştırmak ya da başkalarına sormak kısa süreli rahatlama sağlar ama endişeyi besler.
Destek almak için
Endişe hayatınızın merkezine yerleştiyse yalnız başa çıkmak zorunda değilsiniz. Kaygı bozukluğu konusunda psikologla çalışmak, endişeyle ilişkinizi değiştirmenize yardımcı olabilir. Anksiyete terapisi sayfasından bilgi alabilir ya da randevu talep edebilirsiniz.
Endişe ile aşırı düşünme arasındaki ilişki
Yaygın kaygı bozukluğunda zihin, gelecekte olabilecek olumsuzluklar üzerinde durmadan senaryolar üretir. "Ya şöyle olursa?" ile başlayan bu düşünceler çoğu zaman aşırı düşünme döngüsüne dönüşür. Kişi endişe ederek kendini hazırlıklı hissettiğini düşünse de bu süreç çözüm üretmek yerine yorgunluk ve gerginliği artırır.
Bedende kronik gerginlik
Yaygın kaygı yalnızca zihinde yaşanmaz. Kas gerginliği, boyun ve omuz ağrıları, baş ağrısı, sindirim sorunları ve uyku bozuklukları sık görülür. Kişi bu belirtiler nedeniyle sık sık hekime başvurabilir. Bu bağlantı hakkında psikosomatik belirtiler ve uykusuzluk yazılarında daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
Belirsizliğe tahammül
Yaygın kaygının merkezinde çoğu zaman belirsizliğe tahammül güçlüğü yatar. Terapide hedeflerden biri, her şeyin kesin olarak bilinmesi gerekmediğini deneyimlemek ve belirsizlikle birlikte yaşamayı öğrenmektir. Küçük belirsizliklere bilinçli olarak izin vermek, örneğin bir mesajı tekrar tekrar kontrol etmeden göndermek, bu beceriyi geliştirir.
Sık sorulan sorular
Yaygın kaygı bozukluğu ile normal endişe arasındaki fark nedir?
YKB'de endişe orantısız, kontrol edilemez ve en az altı aydır çoğu gün süren bir hal alır; işlevselliği ve yaşam kalitesini belirgin biçimde etkiler.
YKB tedavi edilebilir mi?
Evet. Psikoterapi ve gerektiğinde ilaç tedavisiyle belirtiler belirgin biçimde azalabilir.
Yaygın kaygı bozukluğu ilaçsız tedavi edilebilir mi?
Pek çok kişide Bilişsel Davranışçı Terapi ile belirgin iyileşme sağlanır. Belirtilerin şiddetine göre ilaç tedavisi psikiyatri hekimiyle birlikte değerlendirilebilir.
Sürekli endişelenmek bir hastalık mı?
Herkes zaman zaman endişelenir. Endişe en az altı ay boyunca günlerin çoğunda sürüyor, kontrol etmesi zor geliyor ve günlük hayatı etkiliyorsa yaygın kaygı bozukluğu açısından değerlendirme gerekir.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız Anksiyete ve Panik Atak Terapisi ve Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- NICE (2011). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (CG113). nice.org.uk
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Anxiety disorders (bilgi notu). who.int
- Wells, A. (2009). Metacognitive Therapy for Anxiety and Depression. Guilford Press.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
