Panik atak, birkaç dakika içinde zirveye ulaşan; çarpıntı, nefes darlığı, göğüste sıkışma, baş dönmesi, titreme ve ölecekmiş ya da kontrolü kaybedecekmiş gibi hissetme ile seyreden yoğun korku nöbetidir. Panik atak tehlikeli değildir; ancak ilk kez yaşandığında tıbbi nedenler dışlanmalıdır. Tekrarlayan ataklar ve 'yine olacak mı' kaygısı panik bozukluğa işaret edebilir ve BDT ile tedavi edilebilir.
Panik atak, birkaç dakika içinde zirveye ulaşan yoğun korku ve bedensel belirtilerle gelen bir nöbettir. İlk panik atağını yaşayan pek çok kişi kalp krizi geçirdiğini ya da öleceğini düşünerek acil servise başvurur. Tetkikler normal çıktığında ise rahatlama ile birlikte "Peki bu neydi?" sorusu kalır.
Panik atak belirtileri
- Çarpıntı, kalbin hızla atması
- Nefes darlığı ya da boğuluyormuş gibi hissetme
- Göğüste ağrı veya sıkışma
- Baş dönmesi, sersemlik, bayılacakmış gibi olma
- Titreme, terleme, üşüme ya da ateş basması
- Uyuşma, karıncalanma
- Kendine ya da çevreye yabancılaşma hissi
- Kontrolü kaybetme, delirme ya da ölme korkusu
Panik döngüsü nasıl işler?
Panik atak genellikle zararsız bir bedensel duyumun (çarpıntı, baş dönmesi) felaket gibi yorumlanmasıyla başlar: "Kalbim duracak." Bu yorum kaygıyı artırır, artan kaygı belirtileri yoğunlaştırır ve döngü kısa sürede zirveye ulaşır. Atak geçtikten sonra "Ya yine olursa?" diye başlayan beklenti kaygısı ve atağın yaşandığı yerlerden kaçınma, panik bozukluğun gelişmesine yol açabilir.
Panik atak sırasında ne yapmalı?
- Adlandırın: "Bu bir panik atak; rahatsız edici ama tehlikeli değil ve geçecek."
- Nefesi yavaşlatın: Burundan 4 saniye nefes alın, 6 saniyede yavaşça verin.
- Kaçmayın: Mümkünse bulunduğunuz yerde kalın; belirtiler genellikle 10–20 dakika içinde azalır.
- Dikkati şimdiye getirin: Çevrenizde gördüğünüz beş nesneyi, duyduğunuz üç sesi fark edin.
Terapide panik atak nasıl ele alınır?
BDT, panik bozuklukta etkinliği güçlü biçimde kanıtlanmış yöntemlerdendir. Bedensel duyumların felaket yorumları incelenir, belirtilere kontrollü maruz kalma çalışmaları yapılır ve kaçınılan yerlere kademeli olarak dönülür. Paniğin başladığı dönemde yaşanan zorlayıcı olaylar varsa EMDR ile bu anılar işlenebilir.
Belirtileri ilk kez yaşıyorsanız mutlaka tıbbi değerlendirme yaptırın. Göğüs ağrısı, nefes darlığı gibi belirtiler farklı sağlık sorunlarının da işareti olabilir.
Panik atak yaşıyor ve bir psikologla çalışmak istiyorsanız, Bostancı'daki ofiste ya da online olarak anksiyete ve panik atak terapisi hakkında bilgi alabilirsiniz.
Panik atak ile panik bozukluk arasındaki fark
Hayatında bir kez panik atak yaşamak oldukça yaygındır ve tek başına bir bozukluk anlamına gelmez. Panik bozukluktan söz edebilmek için atakların tekrarlaması ve en az bir ay boyunca "yeni bir atak geçireceğim" endişesinin ya da ataklardan kaçınmak için hayatı düzenlemenin sürmesi gerekir. Kişi atak yaşadığı yerlerden ve durumlardan uzak durmaya başladığında tabloya agorafobi da eşlik edebilir.
Panik atağı tetikleyen etkenler
- Uzun süreli stres, yoğun iş temposu ve tükenmişlik
- Uykusuzluk ve düzensiz beslenme
- Kafein, enerji içecekleri ve bazı maddeler
- Önemli yaşam değişiklikleri ve kayıplar
- Bedensel duyumlara karşı aşırı dikkat ve sağlık kaygısı
Atak sonrasında neler yapılabilir?
Atak geçtikten sonra yaşananları yazmak, hangi düşüncelerin ve bedensel duyumların atağı başlattığını görmek açısından faydalıdır. Atak yaşanan yere kısa süre içinde ve kontrollü biçimde geri dönmek, kaçınmanın yerleşmesini önler. Kafeini azaltmak, düzenli uyku ve hareket de atakların sıklığını azaltmaya yardımcı olur. Panik sırasında gerçeklikten kopma hissi yaşıyorsanız derealizasyon yazısı da fikir verebilir.
Sık sorulan sorular
Panik atak öldürür mü?
Panik atak son derece rahatsız edici olsa da tek başına hayati tehlike oluşturmaz. Yine de ilk kez yaşanan belirtilerde tıbbi değerlendirme gereklidir.
Panik atak tamamen geçer mi?
Terapiyle panik atakların sıklığı ve yoğunluğu belirgin biçimde azalır; pek çok kişi atak yaşamadığı bir döneme geçer.
Panik atak ne kadar sürer?
Panik atak genellikle birkaç dakika içinde zirveye ulaşır ve çoğu zaman 10–20 dakika içinde belirgin biçimde azalır. Bitkinlik ve tedirginlik bir süre daha devam edebilir.
Panik atak için hangi uzmana gidilmeli?
İlk kez yaşanan belirtilerde önce tıbbi değerlendirme yapılmalıdır. Bedensel bir neden bulunmadığında psikolog ile psikoterapi, gerektiğinde psikiyatri hekimiyle ilaç tedavisi değerlendirilir.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız Anksiyete ve Panik Atak Terapisi ve Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- Clark, D. M. (1986). A cognitive approach to panic. Behaviour Research and Therapy.
- NICE (2011). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (CG113). nice.org.uk
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Anxiety disorders (bilgi notu). who.int
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
