Sosyal kaygı bozukluğu (sosyal fobi), başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme, utanma ya da küçük düşme korkusunun sosyal ortamlarda yoğun kaygıya ve kaçınmaya yol açmasıdır. Kızarma, titreme ve terleme gibi belirtiler korkuyu artırabilir. Bilişsel davranışçı terapi, sosyal kaygıda etkinliği en çok araştırılmış tedavidir.
Kalabalık bir ortamda konuşmadan önce heyecanlanmak pek çok insanın yaşadığı bir durumdur. Ancak sosyal kaygı bozukluğu, ya da bilinen adıyla sosyal fobi, bundan çok daha fazlasıdır: Başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme, küçük düşme ya da utanç verici bir şey yapma korkusu, kişinin hayatını belirgin biçimde kısıtlar.
Belirtiler
- Toplantıda söz almak, telefonla konuşmak, başkalarının önünde yemek yemek gibi durumlarda yoğun kaygı
- Kızarma, terleme, titreme, sesin titremesi ve bunların fark edileceği korkusu
- Sosyal ortamlardan önce günlerce süren beklenti kaygısı
- Sonrasında yaşananları tekrar tekrar zihinde gözden geçirme
- Davetleri reddetme, iş fırsatlarından kaçınma
Utangaçlıktan farkı nedir?
Utangaç biri zamanla ısınır ve ilişki kurar. Sosyal fobide ise kaygı o kadar yoğundur ki kişi ya durumlardan tamamen kaçınır ya da onlara büyük bir sıkıntıyla katlanır. Bu durum eğitim, kariyer ve ilişkiler üzerinde ciddi etkiler yaratabilir.
Sosyal kaygıyı sürdüren güvenlik davranışları
Göz temasından kaçınmak, söyleyeceklerini önceden prova etmek, dikkat çekmemek için köşede durmak gibi "güvenlik davranışları" kısa vadede rahatlatır. Ancak kişinin korktuğu şeyin gerçekte olmayacağını deneyimlemesini engeller ve kaygıyı sürdürür.
Sosyal fobide terapi
Bilişsel Davranışçı Terapi, sosyal fobi terapisinde en güçlü kanıta sahip yaklaşımdır. Terapide olumsuz değerlendirilme beklentileri incelenir, güvenlik davranışları fark edilip azaltılır ve sosyal durumlarla kademeli olarak yüzleşilir. Altta yatan kusurluluk ya da utanç gibi şemalar varsa Şema Terapi ile derinlemesine çalışılabilir. Başlangıçta ofise gelmek zor geliyorsa süreç online terapi ile başlayabilir.
Kendinize nazik olun
Sosyal kaygı yaşayan kişiler genellikle kendilerine karşı son derece eleştireldir. Terapinin önemli hedeflerinden biri, iç sesi daha şefkatli bir hale getirmektir. Bu konuda özgüven eksikliği yazısı da ilginizi çekebilir.
Sosyal kaygının gündelik hayattaki yansımaları
Sosyal kaygı yalnızca topluluk önünde konuşmakla sınırlı değildir. Telefonla konuşmak, restoranda sipariş vermek, toplantıda söz almak, yeni insanlarla tanışmak ya da birinin gözü önünde yazı yazmak bile yoğun kaygıya yol açabilir. Kişi zamanla bu durumlardan kaçındıkça iş, okul ve arkadaşlık ilişkileri daralır.
Sosyal kaygı hangi sorunlarla birlikte görülür?
Sosyal kaygı çoğu zaman tek başına görülmez. Gençlerde sınav kaygısı ve ergenlik dönemindeki kimlik ve kabul görme kaygılarıyla iç içe geçebilir. İş hayatında başarılara rağmen yetersizlik hissiyle birlikte görüldüğünde imposter sendromu ile benzer bir tablo ortaya çıkar. Uzun süre devam eden sosyal kaygı depresif belirtilere de zemin hazırlayabilir.
Kademeli yüzleşme nasıl planlanır?
Sosyal kaygıda önemli adımlardan biri, kaçınılan durumları en kolaydan en zora doğru sıralayarak adım adım deneyimlemektir. Örneğin önce bir mağazada bir ürün hakkında soru sormak, ardından bir arkadaş grubunda fikir belirtmek, sonra küçük bir toplantıda söz almak gibi. Her adımda güvenlik davranışlarını azaltmak, beynin "felaket" beklentisinin gerçekleşmediğini öğrenmesini sağlar.
Sık sorulan sorular
Sosyal fobi tedavi edilebilir mi?
Evet. BDT ile pek çok kişi sosyal kaygısında belirgin azalma yaşar ve kaçındığı durumlara geri dönebilir.
Sosyal fobim varsa online terapiyle başlayabilir miyim?
Evet, online terapi başlangıç için uygun bir seçenek olabilir; süreç ilerledikçe yüz yüze görüşmelere geçilebilir.
Sosyal fobi ile utangaçlık arasındaki fark nedir?
Utangaçlık bir mizaç özelliğidir ve genellikle zamanla azalır. Sosyal fobide ise değerlendirilme korkusu yoğun ve süreklidir; kişi sosyal durumlardan kaçınır ve bu durum iş, okul ya da ilişkileri belirgin biçimde kısıtlar.
Sosyal kaygı terapisi ne kadar sürer?
Kişiden kişiye değişmekle birlikte Bilişsel Davranışçı Terapi ile birkaç ay içinde belirgin iyileşme görülebilir.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız Sosyal Kaygı Terapisi ve Anksiyete ve Panik Atak Terapisi sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- NICE (2013). Social anxiety disorder: recognition, assessment and treatment (CG159). nice.org.uk
- Clark, D. M. ve Wells, A. (1995). A cognitive model of social phobia. Heimberg, R. G. ve ark. (Ed.), Social Phobia: Diagnosis, Assessment, and Treatment. Guilford Press.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
