Anksiyete; sürekli endişe, huzursuzluk, çarpıntı, kas gerginliği, uyku sorunları ve kaçınma davranışlarıyla kendini gösteren yoğun kaygı halidir. Belirtiler uzun sürüyor ve günlük hayatı kısıtlıyorsa bir kaygı bozukluğundan söz edilebilir. Bilişsel davranışçı terapi, kaygı bozukluklarında etkinliği en çok araştırılmış psikoterapi yöntemlerinden biridir.
Kaygı, hepimizin hayatında yer alan, bizi tehlikelere karşı uyaran doğal bir duygudur. Sınav öncesi heyecan ya da önemli bir görüşme öncesi gerginlik son derece normaldir. Ancak kaygı orantısız, sürekli ve hayatı kısıtlayan bir hal aldığında anksiyete bozukluğundan söz edilir.
Anksiyetenin bedensel belirtileri
- Çarpıntı, göğüste sıkışma hissi
- Nefes darlığı, boğulacakmış gibi hissetme
- Kas gerginliği, baş ve boyun ağrıları
- Mide bulantısı, sindirim sorunları
- Terleme, titreme, baş dönmesi
- Uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte zorluk
Zihinsel ve davranışsal belirtiler
- Durmak bilmeyen "ya olursa?" düşünceleri
- Odaklanmakta güçlük, zihnin boşalması
- Huzursuzluk, sürekli tetikte olma hali
- Kaygı veren durumlardan kaçınma
- Sürekli güvence arama ve kontrol etme
Anksiyete bozukluğu türleri
Yaygın kaygı bozukluğu, panik bozukluk, sosyal kaygı bozukluğu (sosyal fobi), belirli fobiler ve sağlık kaygısı en sık karşılaşılan türlerdir. Her birinin kendine özgü bir döngüsü vardır ve tedavi bu döngüye göre planlanır.
Anksiyete tedavisinde psikoterapi
Anksiyete bozuklukları, psikoterapiye iyi yanıt veren sorunlar arasındadır. Bilişsel Davranışçı Terapi, anksiyete için en güçlü bilimsel kanıta sahip yöntemlerden biridir. Terapide kaygıyı sürdüren düşünce ve kaçınma örüntüleri fark edilir, kaygıyla baş etme becerileri geliştirilir ve kaçınılan durumlarla kademeli olarak yüzleşilir. Kaygının kökeninde zorlayıcı yaşantılar varsa EMDR de sürece dahil edilebilir.
İlaç tedavisi gerekir mi?
Hafif ve orta düzeydeki anksiyetede psikoterapi çoğu zaman yeterlidir. Belirtiler çok yoğunsa ya da günlük işlevselliği ciddi biçimde bozuyorsa psikiyatrik değerlendirme önerilir. İlaç kararı psikiyatri hekimine aittir; terapi ile ilaç birlikte yürütülebilir.
Ne zaman destek almalısınız?
Kaygı altı aydan uzun süredir devam ediyorsa, işinizi, ilişkilerinizi ya da uykunuzu etkiliyorsa ve sizi sevdiğiniz şeylerden uzaklaştırıyorsa bir uzmandan destek almanın zamanı gelmiştir. Kadıköy Bostancı'daki ofiste ya da online olarak anksiyete terapisi hakkında bilgi alabilirsiniz.
Çarpıntı, göğüs ağrısı ve nefes darlığı gibi belirtileri ilk kez yaşıyorsanız önce bir hekime başvurarak tıbbi nedenlerin dışlanmasını sağlayın.
Anksiyetenin özel biçimleri
Anksiyete bazen belirli durumlara odaklanır. Kalabalık ve toplu taşımadan duyulan yoğun korku agorafobi, belirli nesne ya da durumlara karşı orantısız korku ise özgül fobi olarak değerlendirilir. Sınav ve değerlendirme durumlarında yükselen kaygı için sınav kaygısı, yoğun kaygı sırasında görülen gerçeklikten kopma hissi için ise derealizasyon yazılarına bakabilirsiniz.
Kaygıyı sürdüren döngü
Kaygı genellikle üç halkalı bir döngü içinde büyür: Belirsizlik karşısında "ya kötü bir şey olursa" düşüncesi, bedende alarm tepkisi ve kaygıyı azaltmak için kaçınma ya da kontrol davranışları. Kaçınma kısa vadede rahatlatır ama uzun vadede beynin tehlike algısını pekiştirir. Terapide bu döngü fark edilir ve adım adım kırılır.
Günlük hayatta kaygıyı azaltmak
- Düzenli uyku ve kafeinin azaltılması
- Haftada birkaç gün tempolu yürüyüş ya da egzersiz
- Endişeleri gün içinde belirli bir "kaygı zamanı"na ertelemek
- Kaçınılan küçük durumlarla kademeli olarak yüzleşmek
Pratik teknikler için kaygıyla başa çıkma yöntemleri yazısına göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Anksiyete kendiliğinden geçer mi?
Bazı dönemsel kaygılar zamanla azalabilir; ancak aylardır süren ve hayatı kısıtlayan anksiyete genellikle destek almadan kolayca geçmez.
Anksiyete terapisi ne kadar sürer?
Çoğu durumda 12–20 seanslık yapılandırılmış bir süreçle belirgin iyileşme sağlanabilir; süre kişiye göre değişir.
Anksiyete bedende hangi belirtilere yol açar?
Çarpıntı, nefes darlığı, kas gerginliği, mide ve bağırsak yakınmaları, baş dönmesi, terleme ve uyku sorunları anksiyetenin sık görülen bedensel belirtileridir.
Anksiyete için online terapi etkili mi?
Evet. Araştırmalar Bilişsel Davranışçı Terapi temelli online terapinin anksiyete bozukluklarında yüz yüze terapiye yakın etkinlik gösterdiğini ortaya koymaktadır.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız Anksiyete ve Panik Atak Terapisi ve Sosyal Kaygı Terapisi sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO). Anxiety disorders (bilgi notu). who.int
- NICE (2011). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (CG113). nice.org.uk
- Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J. J., Sawyer, A. T. ve Fang, A. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
