Terapiye başlarken net bir hedefiniz olması gerekmez. Ne istediğinizi bilmemek çok yaygındır ve hedefler genellikle ilk seanslarda terapistle birlikte şekillenir. Genel bir yakınmayı somut bir değişime çevirmek, süreci izlemeyi kolaylaştırır; hedefler ihtiyacınıza göre zamanla güncellenebilir.
Terapide hedef belirleme konusunda en sık duyulan cümle şudur: "Ne istediğimi bilmiyorum, sadece iyi değilim." Bu, terapi için bir engel değildir. Terapiye başlamak için net bir hedefiniz olması gerekmez; hedefler genellikle ilk seanslarda, yaşadıklarınız konuşuldukça terapistle birlikte şekillenir. Bu yazıda "ne istediğimi bilmiyorum" noktasından somut hedeflere nasıl geçilebileceğini, hedeflerin neden önemli olduğunu ve süreçte nasıl değişebileceğini anlatıyoruz.
Terapide hedef neden önemlidir?
Terapi, belirli bir yöne doğru birlikte yürünen bir çalışmadır. Bordin'in terapötik ittifak tanımında, terapist ile kişi arasındaki bağın yanında hedefler ve görevler üzerinde anlaşma da temel unsurlar arasında yer alır. Ortak bir yön olduğunda şu avantajlar ortaya çıkar:
- Seanslarda hangi konulara öncelik verileceği netleşir.
- Sürecin işe yarayıp yaramadığı daha somut biçimde konuşulabilir.
- Değişimi fark etmek kolaylaşır; küçük ilerlemeler gözden kaçmaz.
- Uygun yöntemin seçilmesine yardımcı olur.
Hedef, terapinin sınavı değildir. Ulaşılamayınca başarısız sayılacağınız bir not da değildir. Yalnızca birlikte nereye bakıldığını hatırlatan bir pusula gibi düşünülebilir.
Ne istediğinizi bilmemek neden bu kadar yaygın?
Pek çok kişi yıllarca başkalarının beklentilerine göre yaşadığı için "ben ne istiyorum?" sorusuna alışkın değildir. Bazı durumlarda ise bu belirsizliğin arkasında daha derin nedenler olabilir:
- Duygusal hissizlik: Depresyon ya da uzun süreli stres, istek duymayı zorlaştırabilir. Duygusal hissizlik yaşıyorsanız hedef bulmak doğal olarak güç gelir.
- Duyguları tanımada zorluk: Çocuklukta duyguların konuşulmadığı evlerde büyüyen kişiler ne hissettiğini söylemekte zorlanabilir.
- Başkalarını önceleme: İnsanları memnun etme eğilimi, kendi isteğini fark etmeyi geciktirebilir.
- Yanlış cevap korkusu: "Saçma bir şey söylersem?" kaygısı, ilk cümleyi kurmayı zorlaştırabilir.
Terapide hedef belirleme için yardımcı sorular
Seanstan önce aşağıdaki sorulara kısaca cevap vermeyi deneyebilirsiniz. Cevaplarınız kesin olmak zorunda değildir.
- Neden şimdi? Terapiyi düşünmenize yol açan son olay ya da değişim neydi?
- Neyi daha az istiyorum? İstediğinizi bilmiyorsanız istemediğiniz şeyden başlayın: "Her gece kaygıyla uyanmak istemiyorum."
- Sihirli soru: Yarın sabah bu sorun ortadan kalkmış olsa, bunu ilk neyden anlardınız?
- Ne yapmayı bıraktım? Eskiden yapıp artık yapmadığınız şeyler neler?
- Kim fark ederdi? İyi olduğunuzda yakınınızdaki biri sizde neyin değiştiğini görürdü?
- Altı ay sonra? Bu sürecin size iyi geldiğini altı ay sonra nasıl anlarsınız?
Bu soruların hiçbirine cevap veremiyorsanız bunu da seansa taşıyabilirsiniz. "Bunları düşündüm ama bulamadım" demek bile değerli bir başlangıçtır. İlk görüşmenin nasıl geçtiğini merak ediyorsanız ilk terapi seansında ne olur yazımız yardımcı olabilir.
Genel yakınmadan somut hedefe
İyi bir terapi hedefi genellikle davranışa, duyguya ya da yaşam alanına yansıyan bir değişimi tarif eder. Aşağıdaki örnekler bir şablon değil, düşünmeyi kolaylaştıran örneklerdir.
| Genel ifade | Daha somut bir hedef |
|---|---|
| "Daha mutlu olmak istiyorum." | "Eskiden sevdiğim iki etkinliğe yeniden zaman ayırmak." |
| "Kaygım bitsin." | "Kaygı gelince kaçınmadan toplantılara katılabilmek." |
| "Kendime güvenmek istiyorum." | "İş yerinde fikrimi söylerken daha az geri çekilmek." |
| "Geçmişi unutmak istiyorum." | "O anılar gelince daha az sarsılmak ve günüme dönebilmek." |
| "Hayır diyebilmek." | "Fazla geldiğinde en az bir isteği ertelemeyi deneyebilmek." |
Dikkat ederseniz sağdaki hedefler duyguyu tamamen yok etmeyi değil, onunla ilişkiyi değiştirmeyi amaçlıyor. Kaygı, üzüntü ve öfke yaşamın doğal parçalarıdır; amaç çoğu zaman onları hiç hissetmemek değil, yaşamınızı yönetmelerine izin vermemektir. Değer temelli bir bakış arıyorsanız kabul ve kararlılık terapisi bu konuda ilginç bir çerçeve sunar.
Hedefler süreç içinde nasıl değişir?
Terapiye "uyku düzenim bozuk" diye başlayan biri, birkaç seans sonra asıl konunun iş yerindeki sınırlar olduğunu fark edebilir. Bu sapma değil, sürecin doğal bir sonucudur. Hedefleri zaman zaman birlikte gözden geçirmek için şu sorular sorulabilir:
- Başta konuştuğumuz konu hâlâ benim için öncelikli mi?
- Bu süreçte neler değişti, neler aynı kaldı?
- Bir sonraki aşamada neye bakmak istiyorum?
Süreç tıkanmış gibi hissettiriyorsa bunu saklamak yerine söylemek önemlidir. Bu konu terapi işe yaramıyor mu yazımızda ayrıntılı olarak ele alınıyor. Terapist ile yön konusunda açıkça konuşabilmek, sürecin kendisine de katkı sağlayabilir.
Hedef koymanın işe yaramadığı anlar
Bazı dönemlerde hedef konuşmak bile ağır gelebilir. Yakın zamanda bir kayıp yaşadıysanız, yoğun bir krizin içindeyseniz ya da çok yorgunsanız, ilk hedef "biraz nefes almak" ve güvende hissetmek olabilir. Bu da geçerli bir hedeftir. Terapide her zaman ileriye dönük plan yapılmaz; bazen önce mevcut durumu taşımak için destek gerekir.
Kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız öncelik güvenliğinizdir. Bunu terapistinizle açıkça konuşun; acil durumda 112'yi arayın.
Terapistinize sorabileceğiniz sorular
Hedef belirlemek ortak bir çalışmadır; yalnızca sizin cevaplamanız gereken bir sınav değildir. Siz de soru sorabilirsiniz:
- Anlattıklarımdan hangi konuların öne çıktığını düşünüyorsunuz?
- Bu konuda nasıl bir yöntemle çalışmayı öneriyorsunuz?
- İlerlemeyi birlikte nasıl değerlendireceğiz?
- Seanslar arasında yapabileceğim bir şey var mı?
- Bir şey bana iyi gelmiyorsa bunu nasıl söylemeliyim?
Bu sorular, sürecin şeffaf ilerlemesine ve sizin de yön üzerinde söz sahibi olmanıza yardımcı olur. Terapiye ne sıklıkla gidileceğine dair merak ettikleriniz varsa terapi seans sıklığı yazımızı okuyabilirsiniz.
Küçük hedeflerin gücü
Büyük bir değişim istemek doğaldır, ancak günlük yaşamda fark edilen küçük adımlar çoğu zaman motivasyonu daha iyi besler. "Haftada bir arkadaşımı aramak", "toplantıda bir kez fikrimi söylemek" ya da "uyumadan önce telefonu yarım saat erken bırakmak" gibi hedefler, ölçülebilir ve denenebilir oldukları için değerlidir. Küçük bir adım işe yaradığında bir sonrakine geçmek daha kolay olur; işe yaramadığında ise ne olduğunu konuşmak için somut bir deneyim elde edersiniz.
Hedef belirlerken kendinize karşı nazik olun
"Üç ayda her şeyi çözmeliyim" gibi katı beklentiler, terapiyi bir performans alanına çevirebilir. Değişim genellikle düz bir çizgide ilerlemez; iniş ve çıkışlar sürecin parçasıdır. Birlikte belirlenen küçük ve gerçekçi adımlar, çoğu zaman büyük ama belirsiz vaatlerden daha uygulanabilirdir.
Terapiye başlamak için her şeyi bilmeniz gerekmez. "Bir şeyler değişsin istiyorum ama nereden başlayacağımı bilmiyorum" diyebilmek yeterli bir ilk adımdır. Süreç hakkında daha fazla bilgi için bireysel terapi süreci yazımıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Terapiye net bir sorunum olmadan gidebilir miyim?
Evet. "Bir şeyler yolunda değil ama adını koyamıyorum" cümlesi terapiye başlamak için yeterlidir. Sorunun çerçevesini netleştirmek de sürecin bir parçasıdır.
Terapi hedefleri kaç seansta belirlenir?
Kesin bir sayı yoktur. Çoğu süreçte ilk birkaç seans tanışma ve değerlendirmeye ayrılır; hedefler bu sırada şekillenir ve ihtiyaç oldukça güncellenir.
Terapide hedefim değişirse sorun olur mu?
Hayır, bu sık görülür. Kendinizi tanıdıkça asıl önemli gelen konu değişebilir. Değişikliği terapistinizle konuşmanız yeterlidir.
Hedefime ulaştığımı nasıl anlarım?
Başta konuştuğunuz somut işaretlere bakabilirsiniz: uyku, sosyal ilişkiler, işe gitme ya da duyguları yönetme gibi alanlardaki değişiklikler. Bu değerlendirmeyi terapistinizle birlikte yapmak daha sağlıklıdır.
Bu konuda profesyonel destek almayı düşünüyorsanız Bireysel Terapi, Bilişsel Davranışçı Terapi ve Online Terapi sayfalarından sürecin nasıl işlediğini inceleyebilir; Bostancı'daki ofiste ya da online görüşme için randevu talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- Bordin, E. S. (1979). The generalizability of the psychoanalytic concept of the working alliance. Psychotherapy: Theory, Research & Practice, 16(3), 252-260.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kendinize özgü bir değerlendirme için bir ruh sağlığı uzmanına başvurunuz.
